En procura da coherencia | Óscar Tenreiro Degwitz

La piel exterior es de secciones de tronco sin aserrar | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz
A pel exterior é de seccións de tronco sen aserrar | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz

Non é porque o Royal Institute of British Architects en 2009 dedicoulle conferencias e estudos analíticos, a razón pola que nos interesa o refuxio de vacacións de Le Corbusier construído en Roquebrune- Cap Martin a beiras do mediterráneo francés. Sempre capturou a nosa atención porque representa o que parece escasear máis no momento actual no mundo da arquitectura: a coherencia entre discurso e vida. Coherencia que ademais, no caso de Le Corbusier, incumbe a un estilo de vida austero destinado en forma moi importante a comprobar en si mesmo, nos seus hábitos, o que propoñía como arquitecto. Cuxa idea central era mellorar as condicións de vida do home mediante a edificación dunha arquitectura que respondese a novos modos de facer cidade, de organizar o espazo cotián, novos criterios sobre os patróns da vida en familia e en sociedade.

Esa coherencia é o que levou a Le Corbusier a construír este Cabanon de dimensións mínimas (3.66 x 3.66 m.) no patio lateral do restorancito (“L’Étoile de Mer”) do seu vello amigo Thomas Rebutato, na ladeira que descende desde a liña férrea que serve a Roquebrune- CapMartin, cara ao mediterráneo. Le Corbusier fixera amizade con el grazas ás súas asiduas visitas á próxima casa da arquitecta e deseñadora irlandesa Eileen Gray e Jean Badovici, este último editor dos primeiros escritos de Le Corbusier, construída en 1927 segundo os criterios racionalistas do temperán “Movemento Moderno”. Le Corbusier solicitou autorización para construír a cabana ao seu amigo Rebutato e, segundo o seu testemuño, o 30 de Decembro de i951, sobre unha das mesas do restorán, deseñouna:

“…debuxei, para regalarllos á miña muller con motivo dos seus aniversarios, os planos dunha cabañita …feitos en ¾ de hora…”

Pero a realización detallada, a “posta en limpo” habería de tardar moito máis tempo, tan estudado foi o equipamento interno, cuxo deseño seguía as normas do sistema dimensional desenvolto por Le Corbusier, o Modulor, Durante ese período o gran enxeñeiro francés Jean Prouvé (1901-1984) foi chamado como colaborador coa aparente intención de construíla en aceiro. Con todo, esa colaboración non continuou e tanto o mobiliario interno como o envoltorio exterior realizouse en madeira. O teito é de fibrocemento ondulado con beirados e baixo el hai un plafón de aglomerado de madeira.

La esquina frente al pasadizo de acceso | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz
O recuncho frente ao pasadizo de aceso | Fotografía: Óscar Tenreiro Degwitz

O equipamento interno consiste nunha mesa de traballo xunto a cuxos lados se abren senllas xanelas, unha cadrada e outra rectangular, que permiten ver ao exterior e recibir luz natural; ao lado contrario unha cama con gavetas debaixo destinada á súa esposa xunto a unha terceira xanela, mentres el durmía no chan en saco de durmir. Un pequeno lavamanos metálico separa a mesa da cama e xunto á cabeceira desta última está o cubículo do WC, separado do ambiente por unha cortina de lona, enfrontado ao pasadizo de entrada decorado por un fermoso mural pintado polo arquitecto.

Trátase dunha minúsculo contedora concibido como o interior dun camarote destinado a durmir e asearse xusto á beira do lugar onde podería comer como un fregués máis. Máis aló, cara á esquerda da vista ao mar, a uns pasos de distancia, hai outra cabañita, máis provisional, máis desprovista e non accesible ao visitante turístico, que é o sitio de traballo onde debuxaba os seus planos ou pintaba, neses trinta días ao ano de verán quente e descanso, tipicamente europeos.

Xa no ano no que Le Corbusier constrúe o Cabanon era un home de fama universal. Mentres o facía estaba a terminar a Unidade de Marsella e comezaba os estudos da nova cidade de Chandigarh na India. Pero en lugar de ver a súa residencia estival como unha “vila” máis á beira do mar, decide establecer un “punto de mira” un espazo mínimo vital que non desexa irromper na súa contorna, para convivir co día a día dese lugar recluído que aprendera a amar. Toma entón o arquitecto o desexo de estar alí en sitio privado como unha oportunidade de experimentación en si mesmo en termos de contención, de goce coa natureza, de convivencia quieta cun ambiente humano e natural.

Por iso falo de coherencia, de testemuño, de modo de vivir que quere ser frugal. Unha actitude radicalmente diferente á que hoxe prevalece.

Ao visitar esta especie de cela de monxe secular que é un testemuño vivo dunha filosofía de vida estamos a moita distancia da festa de amaneramientos custosos que é a arquitectura destes días. Foi declarada monumento patrimonial, o máis pequeno de Francia, un país colmado de castelos fabulosos. Esa decisión fálanos do que constitúe unha cultura. Entre tantas cousas, a pegada dos homes craves no transcorrer humano. Unha pegada que nos chama a retornar ao esencial.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, xaneiro 2009
Entre o Certo e o Verdadeiro

Óscar Tenreiro Degwitz

Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: artigos, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,