O bo salvaxe. O status dun arquitecto contemporáneo | Josep Lluís Mateo

5 (100%) 1 vote

Source image main page: Rousseau, Jean-Jacques, Émile ou De l’éducation (1762). Author: Moreau le Jeune, Jean Michel.
Fonte: Jean-Jacques Rousseau, Émile ou De l’éducation (1762). Autor: Jean Michel Moreau le Jeune.

“Gardez-vous de la pureté, c’est le vitriol de l’âme…”.

Paul Valéry

O status dun arquitecto contemporáneo.

No imaxinario da profesión de arquitecto apareceron historicamente diversos paradigmas. Non tan afastado está o do xenio cosmopolita globalizado, defendendo a globalización e, nas súas palabras, o xenérico, e propoñendo sen cesar novos horizontes, atopándose estes en Atlanta ou en China. No clima intelectual do fin de século esta figura profesional emerxeu, cos seus correspondentes sacerdotes (penso en Rem Koolhaas) e unha ampla lexión de, en moitos casos, menos sofisticadas figuras que se lanzaban apresurada e glotonamente sobre o amplo mercado onde o estilo persoal icónico, a confianza na bondade extraterritorial da técnica (ecos do high tech) ou simplemente restos de modernidades ou clasicismos amanerados aplicábanse.

A crise económica de principios de século, e a ampla conciencia colectiva fronte á devastación producida por esta actitude fixeron que esta liña de argumentación, digamos cosmopolita e globalizadora, perdese o seu prestixio intelectual. Fronte a ela, recentemente, hai moitos datos que anuncian a proposición dun novo mito con amplo consenso colectivo e mediático.

Fronte ao ilustrado cosmopolita anterior, atopámonos agora en presenza do, utilizando a nomenclatura Rousseauniana1, Bo Salvaxe2. Rousseau, en aberta polémica contra a Ilustración dos enciclopedistas volterianos, defendía como esencia de verdade e de pureza ao “bo salvaxe”, ao Emilio incontaminado no mundo “natural”.

No noso campo os mitos presentes colectivamente activos parecen anunciar procesos semellantes.

Fronte á globalización, defensa do local. Fronte ao cosmopolita, ruralismo. O artista agora vive no pobo, preferentemente en lugares pouco accesibles: as montañas. Sexan estas os Alpes ou os Pireneos..

O bo salvaxe ten a gala desdeñar a tecnoloxía, e no seu aparente retiro de anacoreta por suposto non ten web, secretaria nin ningún dos medios de comunicación e organización habituais.

Este personaxe fala pouco, pero cando o fai non sempre utiliza argumentos racionais, atópase cómodo nunha certa metafísica case relixiosa. Temas queridos do seu santoral son: a arquitectura como transmisora de emocións, o espazo como atmosfera, a natureza como referencia primigenia, acultural, esencial.

Emoción, atmosfera, natureza, temas propios desta actitude.

Aquí engadiríalle material. A visión curta que esta actitude exhibe orgullosamente, atópase co mundo físico do proxecto e fai del, frecuentemente, argumento central. O obxecto acentúa as súas calidades matéricas, a súa presenza3 próxima, táctil, sensible, protagonista.

A aparición desta figura, entendible historicamente como alternativa ás proposicións anteriores xa claramente non pertinentes, non esconde – ao meu xuízo – a súa debilidade.

Se fose certo o seu rural afastamento da escena urbana e global deixaría a esta proposición sen capacidade de intervención fóra da súa contorna, do pobo. Significaría atoparnos fronte a unha experiencia atractiva polo arcaico e entrañable, sen posibilidades de desenvolvemento a maiores horizontes.

Nunha historia como a nosa onde o cambio a pesar de todo é sempre protagonista, probablemente estéanse xa anunciando novas figuras onde a globalización non supoña oposición ao local, a intelixencia e a razón sexan valores compartidos e sirvan para construír linguaxes e análises globalmente comprensibles, a forma teña sentido e non só valor metafísico, e a abertura cosmopolita sexa un instrumento eficaz de construción do novo.

Josep Lluís Mateo. Doutor arquitecto
Barcelona, febreiro 2018

Notas:

1 Ver “Cours sur Rousseau”, Louis Althusser, Ed. Le temps des cerises. 1972

2 “O mito do bo salvaxe era só unha renovación e a continuación do mito da Idade de ouro; é dicir da perfección do principio de cousas. O mito do bo salvaxe é a creación dunha memoria […].” Mircea Eliade, “The Myth of the Noble Savage” in Myths, Dreams and Mysteries, Harper & Row, 1975

3 Gumbrecht, Hans Ulrich. “Production of Presence: What Meaning Cannot Convey“. Stanford University Press, 2004.

Arquivado en: artigos, Josep Lluís Mateo

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,