Outro brasileiro esencial | Óscar Tenreiro Degwitz

5 (100%) 1 vote[s]

Una acuarela de Lucio Costa de un rincón colonial brasileño, hecha en 1927
Unha acuarela de Lucio Costa dun recuncho colonial brasileiro, feita en 1927

Leste deambular polo legado de Oscar Niemeyer lévao a un á cultura brasileira. E dentro dela a arquitectura como expresión aceptada, promovida e integrada a unha sorte de “ser” nacional. Porque ese traxecto do home centenario e excepcional é tamén o traxecto dunha cultura.

Para comprobar o devandito basta referirse a Lucio Costa (1902-1998) como figura tutelar, personaxe calado, tranquilo e enormemente agudo, que foi non só xestor do proceso de abrir a Brasil cara á arquitectura moderna, senón que actuou como compañeiro de ruta que deixa en mans daquel a quen acompaña a palabra principal cando corresponde, como é o caso de Niemeyer, ou como vínculo instrumental grazas ao seu papel de conselleiro e referencia.

E o libro que publicou Maria Elisa a súa filla, arquitecta e muller de gran cultura, pouco despois da súa morte, escrito e organizado case enteiramente por el mesmo, axuda non só a situar a súa contribución ao pensamento sobre arquitectura, senón a amplitude dos seus intereses, a súa relación co mundo brasileiro que elabora ideas, que debate, que discorre, que produce; informa sobre a súa obra de arquitecto-deseñador e construtor, modesta podería dicirse pero marcada por unha fe rigorosa nos postulados da modernidade que cultivou activamente, acompañada dunha procura no legado da sombra, os corredores, a tranquilidade herdada da arquitectura colonial, procuras que interrompeu nun momento dado para entregarse mellor ao seu papel de mediación e intercesión.

A totalidade dunha vida.

Nas súas páxinas inclúense os seus numerosos escritos, case todos destinados a razoar para impulsar decisións do sector político ou axudar a tomar conciencia dos valores da arquitectura e as súas consecuencias urbanas. Outros, moitos, de carácter persoal, escritos con estilo conciso e fermoso. E moitas referencias á súa vida familiar, á herdanza espiritual dos seus pais, Joaquín e Alina, el enxeñeiro naval; as súas fillas Helena e Maria Elisa. E como presenza permanente a relación con Le Corbusier, estreita e reflexiva, da cal tiven unha mostra inesperada ao ler moitos anos atrás, na Fundación LC, unha carta persoal onde relata dun modo que me conmoveu ata as bágoas a morte de Leleta, a súa esposa e entrañable compañeira, nun accidente de automóbil que marcou a súa vida. Relación que o levou, estaba casualmente en Francia nese momento, a trasladarse con Charlotte Perriand ata Roquebrunne- Cap Martin, a buscar o cadáver de Le Corbusier para trasladalo ata París pernoitando a medio camiño nunha cela do convento da Tourette. O título do libro subliña o que o seu autor quixo del, mostrar non só a súa obra senón o mundo dos seus intereses, o seu espazo intelectual e afectivo, que é en definitiva o que fai a un home:

“Lucio Costa, rexistro dunha vivencia”.

E por suposto que no libro hai documentos sobre Brasília. Está a Memoria Descritiva coa que acompañou a súa proposta no concurso para o Plan Mestre. Se unha vez fai case cincuenta anos ese texto espertou en min unha gran admiración, hoxe segue sendo unha mostra desa especie de faísca, de toque de “xenio” no sentido de Robert Graves (saltar máis aló do inmediato, do predicible) que é o principio organizativo desa extraordinaria cidade. Nel cáptase o concepto básico do que é a cidade, do seu “ser” no sentido máis amplo do termo, máis aló das simples aplicacións de técnicas de vialidad ou transporte, de especulacións económicas, de tecnicismos que esquivan a cuestión central: unha cidade é hoxe e será sempre unha proposta de construción dentro dunha orde.

Respecto e reflexión desde o Poder.

Dixen xa demasiado que na presenza de Lucio Costa, no respecto que lle tivo o Poder Político, no seu labor de intermediario, está a clave de que Brasília sexa unha realidade indiscutible, máis aló de reservas ou preguntas. Pero Lucio non é unha casualidade. Lucio fíxose e realizou nunha sociedade que o respectou e abriulle a súa alma. Non sen loitas desde logo, pero impúxose o respecto a un punto de vista, a unha forma de ver o mundo que marcou un punto alto, moi alto. Iso non é pouca cousa. Por cousas como esta e por outras moitas que viven na miña intimidade, admirei sempre a ese país e o que representa.

E deixo para terminar esta reflexión:

Que fai que nun país encárgueselle a construción da Residencia Presidencial á súa máis grande arquitecto vivo, dándolle total liberdade porque se trata dun lugar modélico, singular, que é de todos e sobre todo dunha cultura?

E pola contra

Cal mecanismo fai que nun lugar do mundo moi próximo ao anterior entréguese unha tarefa similar a un arquitecto achegado ou amigo “do partido” de goberno, en busca dun “ neo colonial” de boas maneiras, con corredores e xardíns de certo ton, sen repercusión cultural algunha?

Boa pregunta para todos nós, neste país cruzado pola mezquindad.

O libro de Lucio inclúe como separata unha carta que con ocasión dos seus aniversarios 95 escribiulle o Presidente de Brasil Fernando Enrique Cardoso en 1997, que inclúe estas frases:

“Usted sabe de mi admiración por su obra y por su contribución singular al desarrollo en el Brasil de un pensamiento y una práctica arquitectónica y urbanística”…

“vostede está entre aqueles que, neste século, contribuíron a inventar e construír un Brasil que se fai moderno sen deixar de ser brasileiro”…

Manifestacións así desde o Poder, sinceras e respectuosas, coñecedoras da persoa, contribúen a formar unha tradición e fan grande a unha sociedade. Axudan a responder as dúas preguntas anteriores.

Porque Lucio, efectivamente, construíu un modo de pensar que abriu portas a unha cultura.

Óscar Tenreiro Degwitz, Arquitecto.
Venezuela, xuño 2009
Entre o Certo e o Verdadeiro

Óscar Tenreiro Degwitz

Es un arquitecto venezolano, nacido en 1939, Premio Nacional de Arquitectura de su país en 2002-2003, profesor de Diseño Arquitectónico por más de treinta años en la Universidad Central de Venezuela, quien paralelamente con su ejercicio ha mantenido ya por años presencia en la prensa de su país en un esfuerzo de comunicación hacia la gente en general de los puntos de vista del arquitecto acerca de los más diversos temas, entre los cuales figuran los agudos problemas políticos de una sociedad como la venezolana. Tenreiro practica así lo que el llama el “pensamiento desde y hacia la arquitectura”, insistiendo en que lo hace como arquitecto en ejercicio, para escapar de los estereotipos y cautelas propios de la “crítica arquitectónica”. Respecto a la cual no oculta su desconfianza, que explica recurriendo al aforismo de Nietzsche sobre el crítico de arte “que ve el arte desde cerca sin llegar a tocarlo nunca”.

Arquivado en: artigos, Óscar Tenreiro Degwitz

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,