Arquitecturas inclasificables: o “Goetheanum” (R.Steiner, 1926-28) | Rodrigo Almonacid

Interior do Goetheanum (c) Rodrigo Almonacid [r-arquitectura]

Inclasificable. Incualificable. Inabarcable. Inaprensible. In- “non-sei-cantas-cosas”…

GOETHEANUM é unha desas obras de Arquitectura Moderna que desestabilizar o espectador, xa sexa este profano ou douto en Arquitectura. Non en van, estimado lector, é esta unha desas grandes obras ignoradas polos grandes popes da Historiografía do Movemento Moderno como Giedion, Pevsner, ou Hitchcock, para os cales incluír esta obra nas súas magníficas Historias da Arquitectura Moderna” tivese suposto non só unha anomalía senón unha inadmisible erosión ao seu concepto de Modernidade mesiánica que pregoaron con audacia no período de entreguerras. Tampouco autores máis recentes como Frampton ou Benévolo sequera mencionan de pasada a este edificio nin ao seu autor; tan só William Curtis faille mínima xustiza cunha imaxe e unha frase lapidaria, dicindo que é “outra omisión capital da primeira historiografía do movemento moderno”, ao referirse ao Expresionismo no que esta obra queda etiquetada.

O edificio é verdadeiramente sorprendente e revelador, viva representación da Antroposofía, rama de pensamento escindida da Teosofía de H.Blavatsky, á que se adoita definir como un movemento científico-filosófico-espiritual, que abrazaron pintores tan fantásticos como vangardistas do talle de Kandinsky ou Mondrian. A Rudolf Steiner (1861-1925), impulsor dese movemento a medio camiño entre o esotérico e o relixioso, debemos a construción do “Goetheanum”, tanto na súa primera versión de dobre cúpula (pasto das chamas na Noitevella de 1922-23) como na definitiva, a segunda versión que Steiner empezou a construír o ano da súa morte (1925) e rematada en 1928. Cronoloxicamente é coetáneo da vila Stein (Le Corbusier), do Pavillón de Rusia na expo de París (Melnikov) ou da Weissenhofsiedlungen de Stuttgart (Cereal…), e anterior ao Sanatorio de Paimio (Aalto), ao rañaceos neoyorkino Chrysler (Van Allen) ou á exposición internacional de Estocolmo (Asplund…). Non obstante, calquera poderiamos adscribilo á arquitectura brutalista da posguerra; ou, pola contra, interpretalo como o sedimento doutros experimentos proto-racionalistas-racionalistas como o Werkbundtheater de Henry van de Velde (1914), certas obras industriais de Hans Pöelzig. En fin, como anunciaba ao principio, unha auténtica rara avis para calquera exercicio taxonómico de certo rigor.

Acceso principal o Goetheanum no invierno de 2004 (c) Rodrigo Almonacid

Poucas veces un arquitecto constrúe un sono, así, literalmente. Nas primeiras décadas do pasado século XX, os anhelos de transgresión deron lugar a episodios notables de arquitecturas fantásticas, nunca completadas. Quizais porque, no fondo, nunca tiveron a vontade de ser proxectadas para acabar converténdose en materia edificada. Un intúe que sempre tivese sido menos interesante a construción rematada que os debuxos do proxecto que se conservan de obras por todos coñecidas: as cidades futuristas de Sant’Elia, as utopías constructivistas de Tatlin ou Lissitzky, os sonos expresionistas de Mendelsohn ou mesmo propostas de lugares de culto simbólicos como o “Danteum” de Terragni (todo un eloxio a Dante para maior gloria do fascismo patriótico da Italia de Mussolini). Rudolf Steiner non o quixo así, quixo transcender ao plano das ideas, ordenando unha única materia para lograr darlle o seu corpus físico: o formigón armado.

O edificio, de escala monumental a todas luces, perde a súa rixidez e simetría programática ao cobrar vida nos seus elementos. Pórticos sen columnas, ventás trapezoidais (nunca hai dúas iguais xuntas), vidreiras con trampantojos e de grande intensidade cromática, escaleiras que parecen non levar a ningunha parte, unha cuberta tan facetada como unha cuncha dun crustáceo ou tan dura como unha codia de basalto… cando o visitei fai xa case 10 anos quedeime perplexo tras a visita, acaso como aquel viaxeiro que acabou conmocionado ao quedar atrapado no castelo de Nosferatu. E máis aínda tras pasear entre as arquitecturas que acompañan ao Goetheanum de Dornach, onde creceu unha colonia repleta das máis estrañas pezas que un poida imaxinar, eloxio sen dúbida á figura dese Fausto que esperta na segunda parte do texto escrito por Goethe onde o pathos persoal da primeira parte transcende a un máis universal, verdadeiramente tráxico, ao que un se enfronta sen disimulos pois vendeu a alma ao demo antes. Tes aquí, querido lector, un vídeo a xeito de visita virtual polo edificio (acompañado pola música de Beethoven), pois intentar describir os espazos e detalles deste edificio con fotos fixas se fai tarefa imposible:

Quizais Rudolf Steiner viu perdida a súa alma ao ver incendiadas as delicadas cúpulas de madeira do seu primeiro Goetheanum, e decidiuna vender a súa alma ao demo en forma de inexpugnable rocha de formigón para liberarse a el mesmo e a cantos seguían a antroposofía por entón (non poucos, e moi influentes). Eu quedo aquí, no terreal, alí onde os meus ollos se quedan pasmados imaxinando a complexidade dos encofrados de taboleiros para o formigón ou pampo ante un inesperado baño de luz coloreada (abonda ver a imaxe do final deste post), verdadeira ablución espiritual para a alma dun arquitecto irreverente e inconformista como eu, o admito.

Vestíbulo principal do GOETHEANUM (c) Rodrigo Almonacid

Rodrigo Almonacid [r-arquitectura] · doutor arquitecto

valladolid. november 2013

(Teruel, 1974). Licenciado en Arquitectura (1999) con premio extraordinario y Doctor “cum laude” en Arquitectura por la Universidad de Valladolid (2013), compagina su actividad académica como profesor doctor de la E.T.S. de Arquitectura de Valladolid con la profesional al frente de su propio estudio [r-arquitectura]. Es autor de dos libros: Mies van der Rohe: el espacio de la ausencia (2006); y El paisaje codificado en la arquitectura de Arne Jacobsen (2016). Colaborador habitual en blogs de actualidad y crítica arquitectónica.

Proyecto edificios singulares y sostenibles en mi estudio [r-arquitectura] desde el año 2000 con la colaboración un equipo multidisciplinar de especialistas de acreditada experiencia profesional. [Especialidad: Sector Terciario].

Asesoro en el desarrollo de estrategias de comunicación 2.0 y marketing digital para actividades relacionadas con la Arquitectura: identidad digital corporativa, branding arquitectónico, community management, planifico y redacto contenidos para blogs/webs.

follow me

Arquivado en: artigos, Rodrigo Almonacid Canseco

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,