Arquitectura procesual: Naturaleza y artificio | Manuel Costoya

O concepto de Natureza, entendido como constructo cultural, sufriu múltiples transformacións ao longo da historia. Malia iso, tanto as súas definicións como implicaciones foron fácilmente clasificables en grupos homogéneos. No entanto, apréciase unha maior dificultade para a definición do concepto de Natureza vinculado á cultura contemporánea debido fundamentalmente á radical transformación que aquel sufriu no último século.

Aínda que na antigüidade o home sentiuse como parte da Natureza en convivencia con outros seres vivos, o positivismo e o pensamento moderno transforman a súa visión, definíndose a si mesmo como a especie elixida para a dominación da Natureza. Os avances científicos xunto co desenvolvemento industrial, que alcanza o seu máximo esplendor nos séculos XIX e XX, confiren ao home unha capacidade artificializadora da que ata ese momento nunca gozara, explotando dita capacidade sen ningún tipo de límite prefixado.

SMITHSON, Robert. Os monumentos de Passaic, 1967 | robertsmithson.com

BURTYNSKY, Edward. Oxford tire pile 4. Westley, California, Estados Unidos. 1999 | edwardburtynsky.com

BURTYNSKY, Edward. Mines 22. Kennecott Cooper Mine. Bingham Valley, Utah. 1983. | edwardburtynsky.com

Como consecuencia deste proceso artificializador prodúcese unha unión indisoluble entre a propia Natureza e o artificio producido pola actividade humana. Isto supón unha radical transformación, ao definir un novo concepto de Natureza no que esta xa non é un elemento independente do artificio producido pola actividade humana.

Ata mediados do s.XX, ambos conceptos de Natureza e artificio mantiveron unha relación de independencia con distintos grados de distanciamiento. O Movemento Moderno representa o grado máximo de devandito alejamiento, instaurando a oposición entre figura-fondo, natureza-artificio ou paisaxe-obxecto como fundamento teórico común. No entanto, na década dos 60 prodúcese unha forte reacción de tipo cultural común a múltiples disciplinas, nas que o valor da materialidad dos obxectos producidos polo home ponse en cuestión, desviando o interese da arte cara aos ámbitos menos materiais. Xorden así novos movementos artísticos tales como a Arte Procesual, a Arte Povera ou o Land Art que descartan ao obxecto material como fin do proceso artístico para centrar o seu interese en procesos e relacións que o obxecto artístico establece co observador e a súa contorna.

É precisamente nesa mesma década na que a ecología reclama para si mesma unha función de mediación entre a actividade humana e a natureza, esixindo, do mesmo xeito que estaba sucedendo noutras disciplinas artísticas, a posta en valor dos procesos que se establecen entre o obxecto producido pola arquitectura e o medio no que se sitúa, en detrimento da súa propia materialidad como fin do proceso proyectual. Este posicionamiento da ecología implica a aceptación do concepto contemporáneo de natureza, no que a propia Natureza e o artificio forman un único sistema de relacións.

Os procesos proyectuales empregados ata ese momento, baseados no estatismo do obxecto arquitectónico fronte a un medio en constante cambio, deixan de ter vixencia debido á necesidade de incorporar ao propio obxecto a incerteza e variabilidade presentes na súa contorna, tratando de inserirse nel mediante a participación dos procesos que nel se desenvolven.

ROCHE, François. Spidernetwood. 2007. Nimes, Francia | new-territories.com

É por iso que os novos mecanismos proyectuales supoñen unha transformación radical no obxecto de traballo ao centrar a súa atención nos procesos e non nos materiais que constitúen o obxecto arquitectónico, transformando a este nun “dispositivo que xere fenómenos” 1 e ao arquitecto nun “xestor que proxecta procesos” 2 .

ROCHE, François. Spidernetwood. 2007. Nimes, Francia | new-territories.com

O proceso de crecemento e desenvolvemento dos elementos vegetales existentes na contorna substitúe ao proceso de construción tradicional do obxecto arquitectónico.

LACATON & VASSAL. Vivendas sociais en bloque plurifamiliar. 2005. Nº vivendas: 14. S= 2.262 m². Mullhouse, Francia | lacatonvassal.com

O proxecto arquitectónico define o proceso de calentamiento e a distribución do aire no interior das vivendas, así como a súa reversibilidad en función das necesidades estacionales.

RUÍZ GELI, Enric. Pavillón praza temática da SED. 2008. Zaragoza. | ruiz-geli.com

O proxecto arquitectónico define e materializa o proceso de “transpiración” da edificación, mediante a condensación e expulsión do vapor de auga presente no aire interior.

FERNÁNDEZ, Alberto; ORTEGA, Susana. Torres atrapanieblas. 2008. Deserto de Atacama, Chile | tectonicasdigitales.com

As torres atrapanieblas xeran un proceso de condensación, condución e depuración do auga presente nas néboas para a súa utilización na fertilización de terreos no deserto de Atacama.

O desprazamento do obxecto de traballo da arquitectura desde o propio obxecto material a procesos inmateriales de intercambio co medio, require a integración do coñecemento e experiencia de todas aquelas disciplinas especializadas no estudo de ambos elementos, natural e artificial. Prodúcese así un desprazamento horizontal do coñecemento daquelas disciplinas especializadas no estudo e preservación do medio, tales como ecología, biología, xenética ou medicina, e aqueloutras especializadas na creación de obxectos e sistemas artificiais, tales como a arquitectura e o urbanismo, redescubriendo deste xeito a Natureza como unha fonte inagotable de conceptos, procesos e sistemas exportables ao proxecto arquitectónico.

Manuel Costoya Carro, arquitecto

Murcia, decembro 2011

Notas:

[1] ITO, Toyo. “Paisaxe arquitectónico dunha ciudad envolta nunha película de plástico transparente”. (1992)

[2] DÍAZ MORENO, Cristina; GARCÍA GRINDA, Efrén. “Atmósfera. Materia do xardineiro dixital”. (2004)

Manuel Costoya

Es arquitecto titulado por la ETSA A Coruña desde el año 2004, completando su formación en la Escuela de Arquitectura de La Villette (París) y la Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Politécnica de Madrid, en la que ha cursado el Diploma de Estudios Avanzados (DEA).

follow me

Arquivado en: artigos, Manuel Costoya

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,