Algo que eu non quero ser | José Ramón Hernández Correa

Neste espazo me explayo a miúdo contra o que considero excesos intolerables da arquitectura de relumbrón, e critícoa sen reservas (e creo que con razón).

O propio título do meu blog, ¿Arquitectamos locos?, que xa o contei varias veces, débese á indignación que sento (ou que sentía, en plena época de acrobacias circenses) ante a celebrada arquitectura vacua e parva, que se retorce sen motivo nin xustificación, e ante a riseira mirada de complicidade e de estulticia da maior parte das revistas de arquitectura e de quen deberían facer algunha crítica xustificada e ponderada, pero, en cambio, limitábanse a palmotear como as focas.

Con esta actitude heime granjeado amigos e seguidores, e un certo prestixio de aguafiestas, de Doña Cuaresma e de “Ese Señor de Negro”, tan triste como aburrido e, o que é peor, perigoso.

Ópera de Sydney | arquitectamoslocos.blogspot.com.es

Non. Eu non son así. Ou creo que non son así. Ou non quero ser así. Na loita ancestral de Don Carnal contra Doña Cuaresma o un peca de chabacano, pouco digno de confianza, perezoso, facilón e zafio, pero a outra peca de insoportable, castradora, frustrada, seca, envarada e estéril. E eu non quero ser esa. ¿Pero tampouco quero ser aquel. Entón que?¿ É que non hai outra opción?

Entusiásmame a Ópera de Sydney. Creo que a arquitectura é espazo e é forma. Creo que a alegría que manifesta unha obra arquitectónica tingue a unha cidade máis aló do diñeiro que custase ou dos problemas que ocasionase no seu día. E creo que merece a pena sempre. Pero sempre.

Un dos meus posts máis celebrados, comentados e difundidos é o que dediquei hai pouco a Zaha Hadid. Mellor devandito: ás Zahas Hadides. Non quito nin unha palabra, pero recoñezo que se denuesto esa arquitectura porque a forma é caprichosa e non se rexe pola función que ten que resolver,

entón por que me gustan tanto as cascas da Ópera de Sydney?

Se me indigno coas formas caprichosas que nin o autor sabe como construír, por que me gusta tanto a Ópera de Sydney? Se me repugna que os custos de obra dispárense obscenamente, por que me gusta tanto a Ópera de Sydney? Non o sei. Mellor devandito: Si o sei, pero non o podo explicar.

Ah! Acabásemos! E suponse que quero ter unha inclinación crítica cando a miña última palabra é “porque si” ou “o experimento con forza pero non o sei explicar”? Non, non. Iso non vale.

Tampouco vale dicir que a Ópera de Sydney é moi bela, mentres que o das hadides é moi feo. Non quedara claro que o argumento ad venustam era caprichoso e inconsistente? Entón que? Entón que? Eh, listo?

Antonio Miranda merece todos os meus respectos. É un crítico serio e profundo da arquitectura. Coa maior honradez establece primeiro un criterio, unha estrutura que lle permita xulgar a arquitectura, e despois utilízao para mostrarnos unha lista de máis de cincocentos edificios do S. XX que saen airosos dese severo xuízo.

Naturalmente, se te constrúes un tamiz, por máis complexo e amplo que sexa, e despois queres pasar por el os edificios postos a exame, a Ópera de Sydney non vai pasar. (A Miranda non lle pasa ningún edificio de Utzon). E, por poñer un exemplo, de Michelucci pasa a Estación de Santa Maria Novella, pero non a igrexa da Autoestrada do Sol. Por suposto que de Le Corbusier pasan moitísimas obras súas (e desde logo a Vila Saboia), pero non a igrexa de Ronchamp. En canto a Frank Lloyd Wright, xa sabemos todos a estas alturas que o Guggenheim non vai pasar, pero que non pase tampouco a Casa da Fervenza soa case a provocación.

Pero provocación non hai ningunha. Miranda marca unhas regras (nada caprichosas nin inconsistentes; ao contrario: moi coherentes e sólidas) e enumera unha lista de edificios canónicos.

Respecto a Miranda, xa o dixen. Pero non me gusta. Non é que non me guste el persoalmente. El (volvo repetir) paréceme un crítico moi válido e un profesor moi capaz. Pero se o seu método crítico non admite a Utzon é que algo nel (ou talvez moito) falla e está mal.

Teño uns principios éticos bastante sólidos, pero se eses principios fixésenme repudiar á miña nai abandonaríaos sen dubidalo un instante. E iso que son uns principios moi bos.

Eu non quero ser iso. Non quero ser un denostador profesional, un aguafiestas de obras valiosas pero un pouco disparatadas (ou moito), e, sobre todo, de obras valiosas precisamente porque son disparatadas.

Talvez non se poida facer unha crítica en camiño deductivo de ida, senón que, pola contra, sintamos primeiro “o flechazo” e logo, en camiño de volta, busquemos argumentos. O método deductivo non funciona. O inductivo tampouco. Hai demasiadas variables inconmensurables que non responden a análises nin a fórmula. Temos que probar o método abductivo. (Xa falaremos del: É necesario).

Entón non pode haber crítica válida? Iso gústame menos aínda. Se non me apetece ser a avinagrada Dona Coresma, tabulándolo todo, tampouco quero ser un Don Carnal vivalavirgen. Postos a ser incompletos case que quedo con Miranda.

(Pero antes de tomar unha decisión drástica recorreremos á abdución. Non é que sexa unha panacea, pero é do pouco que nos queda. Talvez o único. Xa o veremos. Téñome que armar de valor para explicalo sinxela e limpamente. É moi fácil enredarse na follaxe e non aclarar nunca nada).

Por outra banda, hai unha cousa moi interesante que dixo Santiago de Molina. Fala de que cada proxecto busca o seu propio método proyectual. Fala da honradez interna da obra, debida á do seu autor no proceso de creala. Fala do traballo e da capacidade de investigación e de caza do arquitecto, que busca intensamente e atopa o tesouro. Nese sentido si podo defender eticamente a Utzon fronte ás Hadides, porque aquel encerrouse na súa obra, fundiuse nela e deixouse literalmente a pel vendo como resolver os innumerables problemas que, por outra banda, só el buscouse, mentres que estas non pisan a obra máis nada que para facerse a foto glamurosa.

Pero iso, a longo prazo, tampouco serve do todo. Pódese ser un traballador moi honrado e facer mala arquitectura. Iso por si só non serve.

Utzon presentouse ao concurso cunha idea que non sabía como se podería facer. E gañouno, e tocoulle facela. E fíxoa con enorme esforzo e concentración, e loita.

Os arquitectos tolos: Utzon en Sydney, Wright en Nova York, Lle Corbusier en Ronchamp, demostran que unha idea enfebrecida, unha cabeza obsesionada e unha musculatura tensa e disposta poden lograr o milagre ilóxico, o disparate abraiante.

E, mentres tanta xente brillante fai cousas tremendas, eu, desde este humilde e estúpido blogue, non quero ser un amargado.

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · marzo 2013

José Ramón Hernández Correa

Nací en 1960. Arquitecto por la ETSAM, 1985. Doctor Arquitecto por la Universidad Politécnica, 1992. Soy, en el buen sentido de la palabra, bueno. Ahora estoy algo cansado, pero sigo atento y curioso.

follow me

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,