Agustín Ferrer Casas · Historietista, guionista e debuxante

4.7 (94.55%) 11 vote[s]

Nesta nova entrega da sección Baliza, desprazámonos ata Pamplona para charlar con Agustín Ferrer Casas, arquitecto, debuxante e guionista autodidacta, amante da liña clara e das historias escuras. De estilo clásico, tanto no debuxo como na técnica empregada.

Curtido no mundo dos concursos de cómic durante máis de vinte anos ata alcanzar a trintena de galardóns de diferentes categorías, compaxinou estes con os seus estudos de arquitectura e o seu traballo como arquitecto técnico ata facerse autor profesional en 2011.

Durante é tose anos publicou en compañía doutros os títulos Gandhi, o mestre da vida (Editorial SAURE, 2004), A nova era do soño (Editorial SAURE, 2005) –estes dous a través de senllos premios- e De morte ( GP Edicións, 2016), e en solitario Cazador de Sorrisos (Grafito Editorial, 2015), Arde Cuba (Grafito Editorial, 2017) –gañador de dous premios, ao mellor álbum en Valencia e ao mellor guión no Salón do Cómic de Donostia en 2018-, As apaixonantes lecturas do Sr. Smith e Cartas desde Arxel (West Indies Publishing Company, 2018) –gañador este último do Manchacómic 2016-, ademais de colaborar en diversas publicacións do magazine cultural Jot Down.

O seu último traballo é MIES (Grafito Editorial, 2019) unha biografía ficcionada sobre o arquitecto alemán Mies van der Rohe e que coincide co 50 aniversario da morte de xenial arquitecto, e onde fai un percorrido pola súa vida e obra.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Como se definiría Agustín?

Difícil definirse uno mesmo (risas). Véxome como unha especie de eremita que, por motivos laborais e familiares, vive afastado do mundo na súa particular cova. Ás veces gruñón, distante e antisocial. E outras empático, locuaz e necesitado de afecto. O típico de alguén que elixiu esta forma de vida tan solitaria.

Alguén me dixo unha vez que debería abandonar a miña zona de confort. Para que? Entón non sería eu.

Como e cando foron os teus inicios na novena arte?Por que che deches conta que querías dedicarche plenamente a iso?

Supoño que de neno, como case todos os críos, tiven acceso aos clásicos cómics, Mortadelos e Zipi Zapes pasando por Tintines e Astérix. Mentres que noutros só supuxeron lecturas infantís, como eu tiña maña co debuxo desde pequeno, supoño que en min inocularon o gusto polos cómics. Pero todo quedou aí aparcado, en espera de que germinase. Debuxar cómics non daba tanto lustre como estudar unha carreira. E se esta era arquitectura…

Moitos anos despois emitiron por EITB, a televisión autonómica do País Vasco, unha serie titulada “Grandes mestros do cómic”. Por alí desfilaban, en episodios monográficos, autores como Moebius, Enki Bilal, Howard Chaykind, Charles Schulz, Miguelanxo Prado, Mattias Schultheiss, Alan Moore, Alberto Breccia, Tanino Liberatore, François Schuiten… E tiven unha epifanía con vinte anos! O mundo do cómic abríase ante min en toda a súa gloria, na súa versión adulta.

O meu novo redescubrimiento da Novena Arte consolidouse a través dun traballo académico durante os meus estudos de Arquitectura na Universidade de Navarra. A materia de Estética brindoume a oportunidade de escribir e documentar un pequeno estudo sobre a estética no cómic.

Pero unha cousa era escribir algo teórico sobre o mundo do cómic e outra moi diferente saber se era capaz de contar unha historia usando as ferramentas propias deste medio: a narrativa e o debuxo.

Nese punto cruzáronse no meu camiño os concursos de cómic. Aqueles que proliferaron hai anos en pobos, vilas e cidades da nosa xeografía. E o bautismo de lume, casualidade, convocábase a trinta metros da miña casa. Decidín probar sorte participando, para ver se era hábil ou tiña dúas mans esquerdas para facer algo decente. Debín de estar capacitado porque gañei o primeiro premio, eu, un novato coa súa primeira historieta curta!

E así, tomándoo como unha distracción e de maneira autodidacta, entre estudos primeiro e traballo despois, durante case vinte anos conseguín unha trintena de premios noutros tantos concursos.

Pero como acabo de dicir, isto que non era máis que un hobby mentres traballaba nun despacho de arquitectos (por se alguén sente curiosidade, o estudo pamplonés Capilla Vallejo Arquitectos). Foi despois de trece anos e medio, entrada a corentena, que se me cruzaron os cables e decidín deixar ese emprego. Así, inconscientemente. Ou poida que non.

Durante uns meses colaborei nunha revista de “humor” de tirada nacional, O Clímaco, que pretendía facer a competencia ao Xoves. A miña participación nesta empresa durou os oito números da publicación, ata que crebou.

Sen nada no horizonte apostei por elaborar unha primeira historia longa, ambientada na California de principios dos 60 s, cun dentista sen empatía pola dor allea e adicto ao LSD como protagonista. En 2014 Grafito Editorial publicou leste o meu primeiro cómic, Cazador de Sorrisos. Despois viñeron outros títulos ata MIES.

Atopáchesche con moitas dificultades? Cales foron as máis problemáticas?

A maior dificultade foi o introducirse no medio, atopar un oco no mercado. Ata que non decidín facerme “profesional” eu non colaborara en ningún medio ( fancines ou outros soportes). Só participara en concursos e eses só tiñan a difusión propia do círculo do certame, unha pequena exposición (se a había) ou unha publicación gratuíta das obras gañadoras (con moita sorte).

Cando elaborei Cazador de Sorrisos fíxeno coa inxenua intención de publicalo mediante unha campaña de micromecenazgo. Por sorte abandonei a peregrina idea da autoedición ao cruzar o meu camiño co de Grafito Editorial, que nacía ao mesmo tempo que eu acababa esta primeira historia longa. E decidiron estrear con ela o seu catálogo.

O maior problema, unha vez publicada unha novela gráfica que funcionou ben como foi Cazador de Sorrisos, consistiu en atopar outra historia que superase á primeira. Dá moito medo non acertar co tema e que o público lector abandóneche.

Como compaxinabas debuxar historias coa arquitectura e a docencia? Que experiencia achegouche?

Durante os anos nos que traballaba no despacho limitábame a facer historias de non máis de catro páxinas, seis como máximo, a un tamaño DIN A3. E non superaba as tres ou catro historias ao ano xa que só debuxaba en fin de semana, se podía. Tampouco pretendía nin podía facer máis debido a que os concursos, conforme adquiría máis anos, ían reducíndose en número. Por sorte seguía gañándoos, o que me daba o empuxe necesario para o seguinte.

Esta experiencia de anos proporcionoume os recursos de estilo que me fan reconocible. Traballo a man e isto pode ser unha primeira marca de identidade. E ademais limou as miñas maneiras á hora de contar historias, que eran curtas. Como aqueles que escriben relatos curtos en narrativa, isto serviume como adestramento á hora de contar historias máis longas.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Como é o día a día de Agustín á hora de comezar e elaborar unha novela gráfica?

Só podo definir o meu método de traballo porque dificilmente creo que sexa útil para outros autores: non teño método de traballo (risas).

E non podo dicir cal foi a maneira en que se inicia un traballo debido a que os poucos libros que fixen tiveron todos xéneses diferentes. Salvando este pequeno escollo, a inspiración ou o encargo, o resto do proceso é practicamente igual.

Previamente tento documentarme o máximo posible sobre o tema que vou abordar. Independentemente de que sexa unha ficción ou se base en feitos reais –que poden ficcionarse en beneficio do dramatismo e a licenza narrativa. É neste momento cando leo todo o que logro atopar da época ou a situación na que vai desenvolverse a historia. Á parte diso busco todas as imaxes posibles que poidan axudarme á hora de debuxar. Dáme igual que sexan fotos, documentais, películas, etc.

Sobre unha sinopse bastante elaborada, no que non figuran diálogos, calculo cantas páxinas vai ocupar cada escena, sempre pensando nun número par –ou impar se estamos a falar do comezo ou final do cómic. Máis ou menos compóñoo mentalmente. Despois, ao desenvolver a parte escrita, ratifico se me estou quedando curto ou non nesa adxudicación de páxinas, pero sen debuxar máis nada que o rectángulo da folla, nunca o contido interior.

Cando paso a debuxar cada escena é o momento no que aboceto, daquela maneira, o contido desa páxina. Esa escena téñoa escrita previamente, á maneira dun guión no que figuran os diálogos, poucas veces (ou ningunha) a descrición da escena. Non o considero necesario debido a que a teño na cabeza. Xeralmente o A4 que represento non chega a ser maior de 6x4cm e sempre penso no contido da páxina seguinte, aínda que non se trate dunha páxina dobre. Máis que nada por dar continuidade á escena cando se ten o libro aberto, vendo páxina esquerda e dereita simultaneamente. Poida que estea a contar perogrulladas, pero a min isto funcionoume sempre.

Despois o proceso é o clásico –para min, repito. Fago o bosquexo en A4 a lapis (ou A3 apaisado se é unha páxina dobre), calco o resultado sobre un papel Canson de 160 g/ m2 de cor gris trianon (o meu preferido), volvo debuxar a lapis sobre ese papel, entinto con rotulador calibrado fino, borro o lapis, humedezo o papel e o fixo a un taboleiro con chinchetas para que non se deforme co uso das acuarelas. Deixo que se seque, salvo que teña que facer un ceo, nese caso uso a humidade do papel para traballar coa aleatoriedad que permiten acuarelas e acrílicas. Cando está o papel seco, pinto e coloreo como un crío. Acabado este trámite delimito os contornos con rotuladores calibrados, valorando con grosores as diferentes profundidades do debuxado. O próximo máis gordito e o afastado máis fino, cando non difuminado. E, por último, escaneo o resultado, limpo e corrixo algún erro, que eu tamén me equivoco, e maqueto a páxina cos seus bocadillos e textos.

Así que, salvo a fase de escaneo e introdución de textos, o resto do proceso é analóxico.

Isto repítoo con cada serie de escenas. É dicir, vou tendo páxinas terminadas. Non fago un storyboard preliminar, nin aboceto todo o cómic, despois o entinto e ao final coloreo. Non podo con ese método. Prefiro o meu, máis anárquico, que é a miña área de confort a final de contas.

Como é o proceso de deseño, desenvolvemento e comercialización dunha creación de Agustín??

Isto a min escápalleme un pouco. Podo falar da estratexia que seguín con MIES, que pode achegarse máis á pregunta que expondes.

Neste caso todo encaixaba nun principio. Cando comecei a traballar en 2015 en MIES tiven claro que a súa publicación debía coincidir coa data do 50 aniversario da morte do arquitecto alemán. Despois abandonei o proxecto temporalmente para crear Arde Cuba por encargo editorial e cando o retomei en 2017 os prazos acurtáronse e tiven que reducir propósitos (número de páxinas e cousas a contar que se ían a quedar no tinteiro por falta de tempo).

Durante o desenvolvemento do traballo ía ensinando pequenas mostras do mesmo a través das redes sociais, o que me permitiu crear expectación entre os meus lectores e novos achegados ao proxecto, sobre todo do sector arquitectónico que tiñan curiosidade por saber en que ía acabar o que lles mostraba.

Cando xa se achegaba a data de peche do meu traballo, os meus editores foron solicitando información das posibles canles de difusión da obra, sobre todo no ámbito da arquitectura e o deseño. De feito tivemos unha reunión coa dirección da Fundació Mies van der Rohe en Barcelona co fin de dar a coñecer a proposta xusto un ano antes da súa publicación en papel. E eu pola miña banda busquei a axuda de quen, sen sabelo, máis achegou á xénese do cómic, a xornalista e historiadora de arte Anatxu Zabalbeascoa –nunha operación de acoso vía Twitter, hei de recoñecer con ruborizo. Quería que, xa que o meu MIES inspirábase nun artigo seu publicado en 2014 no País Semanal, participase nel cun epílogo.

Crucial foi a colaboración de Anatxu para que tamén entrase no proxecto o arquitecto británico Lord Norman Foster redactando o prólogo. Con todo isto,

que podía saír mal?

A comercialización posterior foi tema da editorial. Só direi que a difusión proporcionada pola Fundació Mies van der Rohe e o labor da editorial informando aos diferentes medios antes mencionados serviron para que o libro expandise a súa palabra por Europa, Asia e América. A figura de MIES ten un tirón incrible. Tamén se suma a isto que a mítica escola Bauhaus cumpre 100 anos este 2019.

Todo iso contribuíu para que MIES saíse do ámbito habitual da novela gráfica. Que pasará con títulos que non conten con tantos puntos ao seu favor? Esa é a incerteza e o medo de todo autor.

Como escolles e moldeas os personaxes das túas novelas gráficas?

Gústanme os personaxes escuros, con vidas pouco comúns, que teñan unha vea un tanto canalla pero que resulten atractivos aos lectores e fáganse querer. Ese foi o recurso que usei para o meu primeiro personaxe de novela gráfica, o doutor Herbert F. Dunne, en Cazador de Sorrisos. Talvez iso mesmo sexa o que me atraeu da figura de MIES e poida que tamén me vexa reflectido tangencialmente na súa persoa. Xa se sabe, a procura da creatividade que corre da man da liberdade persoal.

O trasladar esas personalidades ao cómic e lograr transmitir sensacións ao lector conséguese mediante as expresións, os ademáns físicos, as mans, os xestos, os seus comentarios ou formas de falar e mesmo de calar. Ata no cómic o recurso dos silencios adoitan ser moi descritivos. E os personaxes déixanse facer, como actores nunha película. Na miña particular película.

Como se chega a contactar e fichar por unha editorial?

De novo volvo falar só da miña experiencia, porque creo que difire do duro camiño doutros debuxantes. Enviar sinopse, mostras, descricións de personaxes, ideas, etc., ás editoriais adoita ser o habitual. E o habitual tamén é ser rexeitado con boas palabras (nos mellores casos).

Eu enviei a miña primeira historia longa, Cazador de Sorrisos, totalmente acabada a Grafito Editorial que naqueles momentos buscaba debuxantes, guionistas e historias para comezar a súa andaina como novo selo. Creo que coa primeira conversación resulteilles un tanto chocante. Pero cando viron que tiñan unha historia completa quedaron epatados. Non sabían se publicala ou non. Era unha historia que podería definirse perfectamente como un thriller, pero o cóctel mesturaba LSD, bondage, sexo lixeiro, asasinatos, ortodoncias, parafilias e personaxes escuros na luminosa California dos anos 60s.

Ao final decidiron apostar por ela e ata agora, que vai pola súa segunda edición. Tres títulos meus levan o seu selo e venderon os dereitos dos mesmos no estranxeiro.

Se falo dos dous títulos de West Indies Publishing Company hai que dicir que tamén hai unha mestura de amizade e compromiso co mundo do cómic na súa edición.

Por tanto, ata agora non coñecín nos meus pés os afiados guijarros que sementan os ásperos camiños que levan ata as portas das editoriais. E se os pateei levaba unhas boas botas que me daban confianza para pisar forte.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Cal foi o momento crítico unha vez comezado o salto ao campo editorial?

O máis preocupante resulta o manter o nivel en todos os sentidos. Despois dun primeiro título búscase que o seguinte libro sexa mellor que o anterior. E hai que manter a fidelidade dos lectores. Iso conséguese publicando ese novo título no menor tempo posible, o que é un inconveniente no meu caso. Son meticuloso no meu traballo e non escatimo esforzos no resultado. O primeiro que ten que estar satisfeito co meu traballo teño que ser eu.

Así que o tempo e a inspiración son os dous principais problemas cando se conseguiu dar ese salto.

Cales son as túas referencias??

Só podo mencionar como referencias as propias como autor. No meu caso comecei como debuxante moi influenciado pola obra de autores consagrados como Moebius e Enki Bilal. A nivel local apreciei excesivamente o traballo de Miguelanxo Prado e Dás Pastoras.

Posteriormente deime conta de que, cun estilo propio e reconocible, podía admirar a outros autores, pero non necesariamente tomalos como modelo.

A que segmento de público/cliente diríxesche?

Os meus títulos diríxense a un público adulto, con inquietudes diversas (políticas, sociais, históricas, estéticas…). Por sorte no mercado do cómic hai tanta variedade de títulos como de lectores, aínda que creo que hai que potenciar que o número destes últimos aumente. Non xa facendo que se reproduzan fisicamente, que sería un método agradable e divertido, senón creando lectores desde as escolas, cos nenos xa “feitos”. As bibliotecas escolares deberían estar ben nutridas e o fomento da lectura non ser só palabras.

Como e para que utilizas as “novas tecnoloxías”? A “rede” facilitou o teu labor?

Pasei trece anos e medio sentado nunha cadeira, fronte a un computador debuxando planos de arquitectura e os seus derivados. Parecía que estaba a facer diálise agarrado ao rato. Á parte diso, estiven a dar clases de AutoCAD durante doce anos como profesor asociado na Universidade de Navarra (ata que o Plan Bolonia me defenestró).

Creo que tiven suficiente dose de “novas tecnoloxías”.

O meu traballo é 90% analóxico e só para retoques ou maquetaciones uso a informática. Non queda máis remedio.

Outra cousa é o uso, non por gusto, que teño que facer das redes a fin de difundir e publicitar os meus labores para dar sinais de vida ante os lectores. Pequenas mostras, recordatorios de onde atopar os meus títulos e anuncios de presentacións dos mesmos. Non tanto como quixese, porque non son dixital e, se non me sei administrar ben, róubame moito tempo de traballo.

Iso si, gozo contando a través de Facebook as miñas pequenas escapadas aos escasos eventos nos que participo e onde engado, sempre que podo e como divertimento, un pequeno relato medio ficcionado dedicado a lectores voieuristas, que os hai.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Compaxinas ou complementas esta actividade con outros labores ou noutros campos?

Non. Dedícome unicamente, en todo o tempo que me permite o meu labor de coidador familiar, a esta profesión de debuxante e guionista. É o bo, ou malo, de ter a oficina en casa.

Resultaríame imposible facer nada máis porque todo isto pilloume cunha idade provecta que me supera. Como moito, moi de cando en cando, fago algunha ilustración de encarga para algún cliente con posibles e bo gusto.

A arquitectura, ten abertos moitas frontes de batalla ( LSP, Bolonia, paro, precariedade laboral, COAs, ETSAs, emigración, comunicación, etc), non serán demasiados para a polarización existente dentro da mesma?

Como ves o futuro da arquitectura? E o da profesión?

Que melloras crees que son fundamentais e que deberían ser postas en marcha de forma inmediata?

Contesto a todas estas preguntas cunha soa:

por que creedes que deixei a arquitectura e todo o relacionado con ela? (Risas).

Por non dar pé con esta contestación á pregunta: entón,

por que demos fixeches un cómic sobre Mies van der Rohe?

direi que tiña unha débeda coa arquitectura e a figura de MIES parecíame soberbia e o suficientemente zumenta como para ofrecer aos lectores unha novela gráfica sobre a súa obra, pero sobre todo, sobre a súa persoa. E este libro estaba destinado ao público xeneralista, polo que non era só un compendio das súas obras, senón que tamén se relatan, e ficcionan nalgúns casos, episodios da súa vida. Por sorte Mies é tan emblemático que o mundo da arquitectura tomou con devoción este libro ao que tanto tempo e traballo dediquei.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Como “emprendedor” que opinas dos arquitectos que “abren e/ou recuperan” novos campos e/ou enfoques da profesión?

Puntualizo o devandito por outros moitos: odio o termo “emprendedor” que se sacaron da manga os políticos e economistas liberais. Parece algo divertido e gozoso iso de lanzarse á aventura, a emprender. Nin é divertido nin gozoso ser profesional autónomo. Ese é o termo correcto.

Agora, contestando a pregunta direi que cando unha porta péchase de golpe, nos teus narices, é necesario buscar outra aberta. Incluso unha xanela. Non queda máis remedio que innovar, reciclarse, buscar o teu nicho (laboral, non mortuorio) no que destacar. Non pode quedar un en casa esperando a que o chamen (aínda que a min chegou a pasarme).

Estás contento coa traxectoria realizada ata agora? Que proxectos de futuro espéranche?

Contento estou, non podo queixarme. Entrei, pasada a corentena, nun medio no que se debe competir con autores máis novos, de moito talento e ideas frescas, e mesmo formados academicamente e que se renovan continuamente. Aínda que agora mesmo non podo ser moi obxectivo, recentemente acabado MIES. É un momento semellante a unha depresión postparto que durará ata que teña un novo proxecto nas mans.

E falando disto, aínda non teño un novo libro en mente. Supoño que alguén pensará que o lóxico sería continuar coa senda aberta por MIES, traballando sobre outro arquitecto coñecido do estilo de Wrigth, Lle Corbusier, Kahn… Pero iso sería encasillarme nunha temática e ese non é o camiño. Si que podería falarse dalgunha figura feminina do ámbito da arquitectura, sempre á sombra doutros homes arquitectos, socios e mesmo esposos. Sería un enfoque interesante, reivindicativo e necesario.

Para acabar, que lle aconsellas aos actuais estudantes e futuros profesionais de arquitectura?

O mesmo que aos futuros autores de cómics: que se dediquen a outra cousa (risas).

Agora en serio, que se formen, prepárense ben, interésense polo que se fai fóra do seu ámbito próximo… Moitas veces centrarse só no que a un gústalle (ou o que gusta aos seus docentes, pensando en satisfacelos) fai que se perda a perspectiva. Unha cousa é contaminarse e outra diferente ver o que está ben e o que non. Crearse unha opinión sempre é bo. Pero para iso antes hai que aprender.

E, por suposto, aprender dos grandes. MIES é un exemplo.

Agustín Ferrer Casas
Agustín Ferrer Casas

Agustín Ferrer Casas · Historietista, guionista e debuxante
Maio 2019

Entrevista realizada por Ana Barreiro Branco e Alberto Alonso Oro. Agradecer a Agustín o seu tempo e predisposición con este pequeno espazo.

Alberto Alonso Oro

Arquitecto y editor en veredes, arquitectura y divulgación. Invernalia es un buen lugar. A veces escribo en Fundacion Arquia.

follow me

Arquivado en: Alberto Alonso Oro, Ana Barreiro Blanco, baliza

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,