Yuri Avvakumov: A Cidade Club | Jelena Prokopljević

Nos anos 80 un grupo de novos arquitectos saídos da escola de arquitectura de Moscova (MArhkI) formou parte do movemento teórico e utópico chamado arquitectura de papel. Os máis coñecidos entre eles foron: Mikhail Belov, Alexander Brodsky, Ilya Utkin, Mikhail Flippov, Nadia Bronzova e Yuri Avvakumov.. Arquitectura de papel, ou arquitectos de papel era un nome peyorativo, unha auto parodia e unha protesta: o grupo facía proxectos non solicitados, imposibles de realizar e contrarios ás directrices oficiais da produción arquitectónica. Historicamente o termo arquitectura de papel acuñouse nos anos 20 para designar -negativamente- todos aqueles proxectos que pola súa forma ou contido utópico foron afastados do seu tempo, ideoloxía e economía e que por tanto non achegaban nada á construción do socialismo. Nos anos 80, tras as voltas estalinistas e khruschevistas, a arquitectura de papel significaba o recordo ou a reinterpretación do constructivismo ruso e, ao mesmo tempo, a fuxida dos espazos impersonales, modulares, informes e baratos da cidade soviética producidos tras as reformas simplificadoras de Kruschev. Os arquitectos da arquitectura de papel son fillos da estagnación sobre todo económica e política previa á Perestroika, cuxos reflexos en arquitectura, aínda que ben disimulados nos grandes proxectos estatais, cobraban presenza en todo o referido á zona residencial ou ao espazo público non representativo. En definitiva, na construción da cidade e definición e mantemento do espazo público urbano.

En los años 80 un grupo de jóvenes arquitectos salidos de la escuela de arquitectura de Moscú (MArhkI) formó parte del movimiento teórico y utópico llamado arquitectura de papel. Los más conocidos entre ellos fueron: Mikhail Belov, Alexander Brodsky, Ilya Utkin, Mikhail Flippov, Nadia Bronzova y Yuri Avvakumov. Arquitectura de papel, o arquitectos de papel era un nombre peyorativo, una auto parodia y una protesta: el grupo hacía proyectos no solicitados, imposibles de realizar y contrarios a las directrices oficiales de la producción arquitectónica. Históricamente el término arquitectura de papel se acuñó en los años 20 para designar –negativamente- todos aquellos proyectos que por su forma o contenido utópico fueron alejados de su tiempo, ideología y economía y que por tanto no aportaban nada a la construcción del socialismo. En los años 80, tras las vueltas estalinistas y khruschevistas, la arquitectura de papel significaba el recuerdo o la reinterpretación del constructivismo ruso y, al mismo tiempo, la huida de los espacios impersonales, modulares, informes y baratos de la ciudad soviética producidos tras las reformas simplificadoras de Kruschev.  Los arquitectos de la arquitectura de papel son hijos de la estagnación sobre todo económica y política previa a la Perestroika, cuyos reflejos en arquitectura, aunque bien disimulados en los grandes proyectos estatales, cobraban presencia en todo lo referido a la zona residencial o al espacio público no representativo. En definitiva, en la construcción de la ciudad y definición y mantenimiento del espacio público urbano.

Os novos arquitectos presentábanse masivamente aos concursos de ideas organizados polas revistas Japan Architect e A+U, enviando entre 1981 e 1984 centenares de propostas ao ano. Esta produtividade mantívose, aínda que diminuíndo, ata 1988 e produciu máis de 50 premios. Segundo Mikhail Belov,

“O que facía estas propostas diferentes dos semellantes traballos do occidente, é sen dúbida, o mesmo que distingue ao rock soviético do rock occidental: a tensión, a aspiración para expresarse ata o final, a procura pola harmonía perfecta e un confort elemental.”

A súa proposta para o concurso de ideas de A+U de 1984 titulado O estilo para o ano 2001” describía moi gráficamente as referencias coas que contaban os novos arquitectos, cuxa contraposición conceptual viña personificada nun Stalin e un Modulor. Unha torre parecida á Universidade Lomonosov contraposta a unha anónima torre de cristal, un arco e columnas con relevos que frivolizan a habitual iconografía do realismo socialista, estrelas de cinco puntas, enmarcan o encontro de dous personaxes e ilustran a intensidade daquel patrimonio teórico que buscaba expresarse, como apuntaba Belov.

M. Belov entrada para el concurso de A+U “A Style for the Year 2001”, 1984.
M. Belov entrada para o concurso de A+U “A Style for the Year 2001”, 1984.

O mesmo concurso foi gañado por outro “arquitecto de papel”, Yuri Avvakumov, de 27 anos, entón profesor no MArhkI recentemente titulado. O proxecto que presentou titulábase Cidade-Club, unha reflexión sobre o barrio onde vivía, as mazás ao redor da rúa Nagornaya de Moscova, un microrayon (micro distrito) duns 30.000 habitantes. Formado nos anos 60, na primeira etapa do boom das khruschovki -edificios prefabricados de relativamente baixa calidade- de entre 5 e 10 plantas e unha aspecto repetitivo e impersonal. Como problema identifícase a planificación informe, típica dos barrios-dormitorio co espazo público tratado como un resto da construción, funcionalmente indefinido e sen favorecer a relación interhumana. Un problema recorrente e sen resolver, exceptuando os paliativos que achegou a sociedade de consumo, nas cidades socialistas de toda Europa.

O concepto do proxecto estende a idea de club, un espazo pechado, interior e íntimo, destinado a un grupo limitado, á cidade e contrapono á planificación masificada e impersonal da cidade socialista. O club, ou mellor, o club obreiro foi todo un mito da arquitectura vangardista soviética: condensador social, taller e escenario da transformación do home, base da sociedade comunista. En 1984, os ideais de crear o novo home soviético eran xa obsoletos e a reminiscencia ao club obreiro tiña un aire irónico.

Y. Avvakumov y Estudio de estudiantes de MARKhI Ciudad-Club 1984. Detalles plaza, carril, patio, bulevar, calle, parque
Y. Avvakumov e Estudio de estudantes de MARKhI Ciudad-Club 1984. Detalles praza, carril, patio, bulevar, rúa, parque.

O proxecto ten dúas vertentes: primeiro, de identificar os espazos urbanos típicos, para dotalos dun confort adecuado para un urbanita moderno. Segundo, de desenvolver nestes  espazos as estruturas adaptables aos usos que os habitantes lles queiran asignar. O proxecto mostra diferentes opcións de como crear a rede de ambientes que poden aparecer e desenvolverse independentemente, pero con todo, formar unha unidade estilística e formal. Avvakumov crea “interiores urbanos”: praza, carril, patio, bulevar, rúa, parque. Dótalles de estruturas básicas aparentemente efémeras, modulares, prefabricadas e altamente adaptables; sitúaas no chan e nos edificios para que os novos clubs poidan integrar a todo o espazo.

O proxecto de Cidade  Club nunca se expuxo seriamente para incorporalo na planificación urbana de Moscova, nin tan só como concepto a estudar e adaptar. Con todo a Yuri Avvakumov tróuxolle certo prestixio profesional. En 1984 no Museo Mayakovsky de Moscova foi organizada unha exposición onde, á beira das obras históricas, os organizadores incluíron unha pequena sección das obras contemporáneas, seguidoras do modernismo. O Proxecto de Cidade Club que xusto gañara o concurso en Xapón foi incluído, pero aos tres días da inauguración tivo que ser retirado por non pasar a censura militar. Con todo, a Boris Yeltsin, entón alto funcionario do PCUS de Moscova, gustoulle o proxecto e eloxiouno publicamente. Non foi o proxecto, pero si esta mención que a Avvakumov valeulle a entrada na Unión dos Arquitectos da URSS.

O concepto de estruturas intermedias pensado para a rúa Nagornaya tivo as súas paralelas occidentais na obra de Bernard Tschumi ou do grupo Nato. Yuri Avvakumov volveu desenvolver xunto con Yuri Kuzin no proxecto de Leonidovsk (1987), onde implementaron unha serie de elementos intermedios entre os volumes e no espazo público do famoso esquema constructivista que Ivan Leonidov presento en 1930 no concurso para a nova cidade socialista de Magnitogorsk.

 

“A arquitectura do deserto urbano é contemporánea? como acróbatas errantes, aparecendo desde ningunha parte e índose a ningunha parte, auto-elevadora, auto- e constantemente reparable, pobre proletaria antes que acomodada, absurda e de papel antes que real e acabada. Esta é a reinterpretación de hoxe das vangardas dos 1920…”

Y. Avvakumov, 1984

Y.Avvakumov, Y. Kuzin Leonidovsk 1987.
Y.Avvakumov, Y. Kuzin Leonidovsk 1987.

Jelena Prokopljevic. Doutora Arquitecta
Barcelona. marzo 2014

Fotografías:

1 e 3 Nostalgia of Culture. Contemporary Soviet Visionary Architecture. The Architectural Association. London, 1988

2 e 4 Agit Arch

Arquivado en: artigos, Jelena Prokopljević

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,