Madrid Inédito (I) | Cristina García-Rosales

Imos realizar un percorrido por un Madrid Inédito, onde descubriremos edificios que corresponden ao movemento moderno na arquitectura. Empezando por algúns edificios racionalistas dos anos 30 ou 40 do século XX, e terminando polos catro rañaceos do Paseo da Castellana, preto da Praza de Castela.

Edificios, moitos deles, moi recoñecidos na historia da arquitectura contemporánea.

Adolf Loos (1870-1933) | Fotografia: von Otto Mayer
Adolf Loos (1870-1933) | Fotografía: Otto Mayer

Empezaremos polos principios do século XX. É entón, cando en Viena, en 1930, o arquitecto Adolf Loos escribe o seu libro “Ornamento e Delito“, que vai ser o manual de cabeceira dos arquitectos que lle preceden. Nel suxire simplificar os adornos das fachadas e interiores e apostar por liñas rectas e sinxelas.

Comeza, entón, o Movemento Moderno na arquitectura, ligado tamén á Bauhaus, a Gropius, a Le Corbusier e aos Congresos da CIAM, Estes últimos celebráronse en Europa coa intención de reunir  a políticos, filósofos, arquitectos, urbanistas, etc. para edificar vivendas que cumprisen coas condicións de aloxamento masivo, salubridade, sinxeleza, economía e funcionalidade. Había que reconstruír as cidades destruídas despois das guerras e querían facelo de maneira distinta.

La Revista del G.A.T.E.P.A.C. (1931-1937)
A Revista do G.A.T.E.P.A.C. (1931-1937)

En España, foi o Movemento GATEPAC -formado por un grupo de arquitectos activo desde antes da Segunda República-, quen promoveu a arquitectura racionalista.

En Madrid hai algúns exemplos desta arquitectura rompedora para a época, na que abundaban os edificios eclécticos e afrancesados, como son os da Gran Vía. E outros, moito máis modestos, onde se hacinaban persoas ao redor de patios veciñais, como as famosas “corralas”.

O percorrido empezarémolo pola Gasolineira de Porto Pí,, situada na Rúa Alberto Aguilera e deseñada por Casto Fernández Shaw en 1927. É considerada como a orixe da arquitectura moderna española.

Gasolinera de Porto Pí, situada en la Calle Alberto Aguilera y diseñada por Casto Fernández Shaw en 1927
Gasolineira de Porto Pí, situada na rúa Alberto Aguilera e deseñada por Casto Fernández Shaw en 1927

Como obra pioneira, nela mestúranse referencias ao pasado con chiscadelas á modernidade e ao progreso.

A torre concibiuse como unha cheminea de barco, as marquesiñas como as ás estendidas dun aeroplano, dando todo un resultado expresionista único. A preocupación do seu autor polas “novas tecnoloxías”, ponse de manifesto en todo o edificio.

Consta de dous partes principais: a marquesiña, como símbolo da aeronáutica, e a torre que alude ás chemineas dos buques. O mar e o aire van  xuntos. A velocidade e o futuro únense a eles.

Na década dos vinte do século XX, non había gasolineiras nas estradas. Case todas elas atopábanse nas cidades ou pobos e eran sinxelos chafarices sobre as beirarrúas.

A gasolineira de Alberto Aguilera foi revolucionaria en leste e outros sentidos, sendo un dos primeiros intentos de dar valor a estas instalacións. Considérase o nacemento no noso país do que agora se chama estación de servizo.

A derriba da torre da gasolineira en 1977, con nocturnidade e aleivosía, foi unha manobra especulativa do Hotel que actualmente a rodea. A presión de particulares e asociacións, como o Colexio Oficial de Arquitectos de Madrid, conseguiu que se restituíse e que a súa imaxe fose  acorde co espírito que o seu deseñador tentou dar.

Derribo de la torre de la gasolinera
Derribo da torre da gasolineira en 1977

En todo caso, era a única alternativa que tiña o Hotel de existir, xa que o tema chegou a mans do Concello que impuxo como condición, a reconstrución da gasolineira.

De aí ímonos á Casa das Flores de Secundino Zuazo de 1931, na Rúa Hilarión Eslava. O seu patio axardinado central supuxo un modelo para os estudantes de arquitectura de todo o mundo.

Os balcóns, decorados con xardineiras e as flores do seu patio central, foron os elementos de onde xorde o nome do edificio.

Madrid Inédito Casa de las Flores de Secundino Zuazo de 1931
Casa das Flores de Secundino Zuazo de 1931

É un dos conxuntos máis representativos da modernidade racionalista dos anos trinta e consta de cinco pisos de ladrillo. A planta baixa ten unha serie de arcadas elípticas que coinciden cos soportais e cos escaparates dalgúns locais.

A ambos os dous lados, e en dirección norte-sur, dispón de dous corpos paralelos de cinco casas distintas cada un.

Cando Pablo Neruda foi nomeado cónsul en Madrid en 1934, o seu amigo Rafael Alberti atopoulle esta casa como lugar onde vivir.

“Eu vivía nun barrio de Madrid, con campás, con reloxos, con árbores. A miña casa era chamada a casa das flores, porque por todas partes estalaban geranios: era unha bela casa con cans e raparigos”.

Pablo Neruda, expresa así como o edificio, no que viviu en Madrid entre 1934 e 1936,  converteuse en inspiración para a súa obra.

Madrid Inédito Casa de las Flores de Secundino Zuazo de 1931
Casa das Flores de Secundino Zuazo de 1931

A defensa de Madrid durante a Guerra Civil, coa fronte preto da casa, provocou que sufrise grandes danos. Foi restaurada nos anos corenta e no ano 1981 declarada Monumento Nacional.

Continuará en Madrid Inédito (II)…

Cristina García-Rosales, arquitecta.
Madrid, xullo 2017.

Arquivado en: Cristina García-Rosales, faro

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,