Os principios da orde | Miguel Ángel Díaz Camacho

Imagen procedente del libro: "Francisco Cabrero, arquitecto. 1939-1978"; edición a cargo de Javier Climent, Xarait Ediciones, pág. 119.
Pavillón de Cristal de Francisco de Asís | “Francisco Cabrero, arquitecto. 1939-1978“; edición a cargo de Javier Climent, Xarait Edicións, páxina. 119.

A caixa de cristal supuxo a expresión máis evidente das teses da modernidade. A técnica e os novos materiais permitían a revelación de

“un novo mundo -adecuado, transparente, cristalino, eléctrico-, en oposición á condición -subterránea, sucia de carbón-, que caracterizaba ao traballo victoriano”.1

A arquitectura establece unha orde. Aínda que Mies constrúe a finais dos anos vinte unha idea prístina do rexurdir alemán tras a Primeira Guerra Mundial, anos máis tarde en España arquitectos como Alejandro de la Sota, Currales e Molezún ou Francisco de Asís Cabrero en Madrid, encargaríanse de fabricar a heroica pátina moderna que habería de representar ao réxime desde os populares boletíns do NODO.2

O Pavillón de Cristal de Francisco de Asís Cabrero foi comparado de maneira reiterada coa obra de Mies, cuxa obsesión en palabras de Alberto Campo Baeza foi a de

“ofrecer á humanidade a caixa de cristal”.3

Concretamente co proxecto para o Convention Hall de Chicago, 1953-54, tanto polas grandes dimensións como pola definición do espazo baleiro a través dunha estrutura metálica de gran canto. Con todo moitas son as diferenzas entre estes dous hercúleos proxectos: estrutura unidireccional vs bidireccional; xeometría rectangular vs cadrada; sinxela construción vs tecnoloxía refinada; e na nosa opinión, o desacordo máis revelador de entre todos eles: o establecemento elevado vs semienterrado do plano horizontal.

Mies presenta un plano principal rehundido respecto o nivel da praza exterior, xerando un espazo introspectivo illado visualmente do exterior4. Cabrero, consciente da posición privilexiada da caixa de cristal, eleva o plano principal unha planta sobre o nivel de acceso, xerando un observatorio miradoiro sobre a cornixa e orixe da cidade de Madrid.

Fotomontaje, Mies van der Rohe, Convention Hall de Chicago, 1953-54 (MOMA)
Fotomontaxe, Mies van der Rohe, Convention Hall de Chicago, 1953-54 (MOMA)

O acceso pola fachada Oeste permite percorrer longitudinalmente o espazo expositivo e alcanzar finalmente a ventá Este desde o que contemplar a cidade dourada á luz do solpor5. O Pavillón de Cristal establécese entón non só desde a orde técnica ou a orde cultural, senón desde a orde paisaxística como o fixesen o Partenón ou a Galería Nacional de Berlín. Coma se cada decisión de proxecto determinase unha clase especial de orde e cada orde remitise a un principio esencial máis aló do noso espazo e o noso tempo. Os principios da orde.

Miguel Ángel Díaz Camacho. Doutor Arquitecto
Madrid. Abril 2015.
Autor de Parráfos de arquitectura. #arquiParrafos

Notas:

1 Rafael Moneo cita a Quetglas no prólogo de “O horror cristalizado. Imaxes do Pavillón de Alemaña de Mies van der Rohe“, Josep Quetglas, Barcelona, Actar, 2001.

2 No período 1958-64 termínanse obras seminales como o Pavillón dos Hexágonos de Currais e Molezón, o Goberno Civil de Tarragona ou o Ximnasio Marabillas de Sota, e o edificio Arriba ou o Pavillón de Cristal de Cabrero, este último convivindo en estraña distopía co de Currais e Molezún na casa de Campo de Madrid.

3 Alberto Campo Baeza, “A Idea Construida“, Bos Aires, Librería Técnica CP67, 2000, “Reflexos no ollo dourado de Mies van der Rohe. Sobre o Pavillón de Cristal da Casa de Campo en Madrid de Francisco de Asís Cabrero”, páxinas. 88-91.

4 A coñecida fotomontaxe da estrutura superior da que colga a bandeira estadounidense sobra as cabezas de centos de persoas con pancartas, mostra ás claras a construción dun espazo ensimesmado, delimitado por un cerramento opaco de mármore negro.

5 O proxecto foi rehabilitado polo estudo Entresitio eentre 2006-14 respectando os elementos identitarios do proxecto orixinal.

Arquivado en: faro, Miguel Ángel Díaz Camacho

Tags: , , , , , , , , , , , , ,