A cidade como juego | José Ramón Hernández Correa

Un dos movementos de ¿vanguardia? da metade do século XX foi a Internacional Letrista. Eu non oíra falar deles, e estoume decatando agora, lendo o libro El Puño Invisible, de Carlos Granés.

O dadá e o surrealismo deixaron as súas sementes de imprevisibilidad, ilóxica e cachondeo, que, unidas ao aburrimiento e á falta de horizontes espirituais e intelectuais de logo da Segunda Guerra Mundial, xeraron movementos en grao sumo diverso.

Non farei aquí un resumo da Internacional Letrista, senón que só referireime brevemente a un das súas formulacións urbanístico

Ivan Vladimirovitch Chtcheglov, no seu Formulario para un novo urbanismo, promovió a renovación urbana radical, para que a cidade estivese formada por espazos dispostos para a aventura. A cidade era para vivir, e a vida era xogo e excitación.

Nesa mesma liña, Gil J. Wolman predicou o urbanismo unitario, que entendía a cidade como espazo excitante, contra o aburrimento e a borreguez da burguesía.

Naf Naf de primavera 2011
Naf Naf de primaveira 2011

Copio textualmente o que di Granés:

“Entre as súas propostas pedían que se deixase aberto o metro pola noite, cando cesase o tránsito de trens. Tamén que se mantivesen os corredores e as vías mal iluminadas; que se abrisen os tellados de París para pasear por eles, acondicionando escaleiras e creando pasarelas onde fose necesario; que se deixasen os xardíns abertos as 24 horas; que se instalasen interruptores nos farois das rúas para que o público decidise o grao de iluminación; que se trocaran arbitrariamente as indicacións de paradas, destinos e horarios dos trens para favorecer os destinos azarosos; que se suprimisen os cemiterios e destruísen os cadáveres; que se abolisen os museos e repartísense as obras de arte máis importantes polos bares da cidade; que se dese acceso libre ás prisións e contemplásese a posibilidade de convertelas en sitios turísticos; e que ademais se borrasen as distincións entre turistas e presos e mesmo se sortease un período de reclusión entre os visitantes.”

Non está mal, verdade? Tomámolo como mera provocación suxestiva, sen máis, e non lle damos ningunha importancia. Catro tolos.

Plan Voisin de Le Corbusier
Plan Voisin de Le Corbusier

Con todo, o disparatado e tremendo Plan Voisin de Le Corbusierexplicáronnolo mil veces na escola. Tampouco llo tomou ninguén en serio xamais, pero iso non quita para que ao Corbu sígaselle respectando e mesmo se lle siga chamando racionalista.

Sin embargo, el disparatado y tremendo Plan Voisin de Le Corbusier nos lo han explicado mil veces en la escuela. Tampoco se lo tomó nadie en serio jamás, pero eso no quita para que al Corbu se le siga respetando e incluso se le siga llamando racionalista.

Ao Corbu ocorréuselle dicir que o centro de París era unha costra obsoleta e que había que destruílo enteiro, e ninguén tivo o valor de rirlle na súa cara. Ademais, o señor Voisin, fabricante de coches, financioulle a movida e as maquetas.

Ningún alcalde pensou nin por un momento en facerlle caso, pero O Corbu conseguiu notoriedade (para o que era un experto) e que aínda hoxe sígase falando da súa idea nas escolas de arquitectura de todo o mundo.
Pois, postos a dicir parvadas, fanme moita máis graza as dos letristas.

O Corbu e tantos outros pretendían que unha cidade racional faría máis racional á sociedade, e os letristas pensaban que unha cidade azarosa e disparatada faría azarosos e disparatados aos seus habitantes. Os dous cometían o mesmo erro inxenuo de crer que o espazo tiña o poder de configurar as almas da xente. (Como arquitectos, todos pensamos así en certo xeito).

O racionalismo voisiniano de Le Corbusier é de tal simplismo e xeraría tantísimos problemas de todo tipo que un prefire aos letristas trucando os sinais dos trens para que cada un vaia onde lle dea.

A cidade da Internacional Letrista é a cidade da nosa mocidade, da mocidade de todos. É a cidade por onde nos perdemos de noite (hai xa tantos anos). É unha cidade de diversión e de aventura, de ligue, bebedeira, risa, confusión e broma. Pero a de Le Corbusier… Non se que pensar. Non quero dicir que sexa a de todos os tristes suburbios de todas as grandes cidades do mundo, porque a desvirtuaron e adulterado e el non ten a culpa (demasiadas veces botóuselle a culpa de todo á arquitectura moderna), pero si que é unha simplificación e unha trivialización que reduce a cidade ao problema do tráfico e un par de cousas máis.

Ningún deles pensaba en serio que a súa proposta de cidade chegase a callar. Pensaban só na polémica, na propaganda, na discusión. Le Corbusier era moito máis contundente (e máis listo) que os letristas, e a súa idea (terxiversada, prostituída) impúxose parcialmente.

Os letristas só venceron nos parques temáticos. Se cadra é por iso polo que a xente está a desexar ir aos parques temáticos.

José Ramón Hernández Correa
Doctor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · abril 2012

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , ,