A choriceira de Segovia | arquitectamoslocos?

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o1

Hai pouco dediquei unha entrada deste blog a Curro Inza, e apenas mencionei a súa obra mestra. Fíxeno voluntariamente para poder dedicarlle unha entrada a ela soa, que lla merece. Trátase da Fábrica de Embutidos Postigo, O Acueducto, Campofrío… Ha ter moitos nomes, segundo han ir vendéndose ou absorbéndose as empresas cárnicas que a explotaban, pero en Segovia todo o mundo coñeceuna sempre como “A Choriceira”, e así prefiro chamala eu aquí.

Tras problemas económicos cada vez máis serios, foi pechada finalmente en 2009. Por outra banda, leo que lla pretende protexer e honrar como merece. Non sei en que situación acharase agora mesmo. Oxalá, ata con esta horrible crise que padecemos, sexa capaz de rexurdir.

O proxecto é de 1963. Fixérono Inza e Heliodoro Dols, arquitecto a quen, confeso, non coñecía, e cuxo enlace apresurado acabo de poñer. (Prometo estudar as súas obras con atención). Ao parecer, na dirección da obra non estivo Dols. A obra terminouse en 1966.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-cubierta

Está á entrada de Segovia, á esquerda vindo desde San Rafael. Conteino a outra vez, pero repítoo. Eu nunca oíra falar de Curro Inza, e foi nun documental da RTVE (os famosos documentales da 2) onde vin a cuberta ondulada, esaxerada, dispartada do edificio e pensei que vira poucos máis feos na miña vida, pero non podía cambiar de canle nin apartar a vista de todo aquilo. Era fascinante.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-garita

A garita do vixiante da entrada, o vestíbulo, a escaleira… Todo tan desproporcionado, tan cabezón, tan forte, tan tremendo. Ese raro gusto expresionista, que se eu: expresionista castelán, orgánico-brutalista. O que queirades. Como unha imaxe de ciencia ficción dura e terrible. Seca, desasosegadora, árida.

Inza e Dols son absolutamente funcionalistas nas súas explicacións de por que fixeron as cousas así. Ou sexa, escudan o seu expresionismo dicindo que non é (só) un capricho, senón que todo responde a un programa (moi complexo) e a unha utilidade.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o2

É certo, pero ese programa e esas funcións non esixían obrigatoriamente esas formas, en absoluto, senón que estas eran unhas de tantas (de tantísimas) que podían servir. O caso, en resumo, é que serven perfectamente, e que cando un arquitecto responde correctamente ás solicitaciones funcionais hai que deixarlle que se dea unha alegría. Gañoulla.

(Toda a arquitectura, sexa do estilo que sexa e teña os principios formais que teña, ten que resolver as funcións, e esta obra resólveas. Así que misión cumprida. De feito, os problemas que desembocaron no seu peche non tiveron nada que ver co seu funcionamento como edificación e instalación, que durante máis de corenta anos deu cumprida resposta ao que se lle pediu. Foi ampliada unha década despois, pero a obra orixinal seguiu funcionando perfectamente).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-o3

Por exemplo, a torre de seis plantas é o secadero de embutidos. Está orientada aos ventos dominantes e cumpre todo o que tiña que cumprir. Pero tiña que ser así?

Tamén os corpos virados responden a que un, como dicimos, oriéntase cos ventos, outro coa luz, e así os arquitectos volven insistir en que nada é caprichoso (cando, por outra banda, todo o é).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dollsla-torre

Outro exemplo de xustificación funcional: Por razóns de traballo, salvo a torre de secado-curado e as oficinas, toda a fábrica é dunha soa planta, moi extensa. Por hixiene, o teito desa enorme planta ha de ser horizontal, liso e continuo (para limpalo con facilidade). Pero, debido á extensión da cuberta e ás grandes diferenzas de temperatura en Segovia, debe haber algo encima dese forxado que o protexa, que faga unha cámara. Por tanto, faise unha cuberta que aisle o forxado, protéxao e o ventile. Pero tamén ten que ser esa ondada cerámico facetado e completamente irregular?

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-croquis

Por suposto, para iluminar a nave de fabricación con esa cuberta non queda máis remedio que colocar uns altos lucernarios, etc. Todo parece vir obrigado. Os arquitectos parecen limitarse a resolver humildemente un mero problema técnico.

E, con todo, nada dese edificio é humilde nin anodino, nin pasa desapercibido.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-oficinas

Resúltame moi curioso que o corpo de oficinas fose deseñado como tan descuidadamente, tan eslamiado, como (xa digo) se aos arquitectos non lles importase a súa forma.

Parece (dígoo en serio) que soltaron as xanelas para bato, sen graza, que fixeron o volume máis parvo que lles saíu, e a correr. Coma se o encargo resolvérono con descoido. Pero non é así. Pola contra, vexamos o amor e a dedicación con que Inza deseña unha cadeira de brazos para os despachos (traballo que non é propio deste tipo de encargos).

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-diseno-silla

E, sobre todo, o mural que pinta no vestíbulo.

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-mural

É dicir: É unha obra cunha alta implicación dos arquitectos. Unha obra entusiástica. Por tanto, pensemos outra cousa do corpo de oficinas: o que queiramos menos que está feito con desidia. Pensemos que esa é a súa forza expresiva (que non termino de ver) dentro dunha obra tan complexa ás veces necesita pararse, contradicirse, respirar.

É unha obra rara, que nos vén moi ben aos que nos pasamos o día coa “beleza” na boca.

Que leites beleza! Arquitectura!

fabrica-de-embutidos-postigoinza-dolls-aerea

José Ramón Hernández Correa
Doutor Arquitecto e autor de Arquitectamos locos?
Toledo · outubro 2012

>

Arquivado en: artigos, José Ramón Hernández Correa

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,

  • Jose Rivero Serrano

    Dóls fue Premio Nacional de Arquitectura de 1965, junto al pintor/escultor Antonio López por la fuente de Pedraza.

  • Dario Nuñez

    Excelente artículo José Ramón.

    Curro Inza tiene dos proyectos aquí en Segovia, el primero, la choricera en el que se comenta que hasta dormía allí. Y el otro, fue construido, pasados ya 10 años del anterior, acaba de ser incluido en DOCOMOMO. Invito a un artículo sobre este último, la antigua residencia de estudiantes y hoy Centro de Salud Antonio Machado.

    https://uploads.disquscdn.com/images/ec655d6b8145fd27a33018932cc2b191ded898cee15a2a73b49ab08fef7fc531.jpg

    Un poco paradójico, pero los años 60-70 fue una época dorada de la arquitectura contemporánea en Segovia, que todavía hoy ha sido imposible superar.