O home vertical | Sergio de Miguel

“No ballet as bailarinas danzan comunmente sobre as puntas dos seus pés. A primeira vista este comportamento parece tanto artificial como sen sentido. Para entender un aspecto tan importante do ballet uno debe investigar a natureza e o significado do vertical na vida humana.”

O vertical: principio fundamental da danza clásica (1926) Akim Liuvovich Volynsky

Na afastada África de fai sete millóns de anos os primeiros homínidos, os nosos antepasados máis remotos, tiveron que enfrontarse a un cambio climático extremo. A un quecemento ambiental de escala global que produciu como consecuencia unha paulatina e severa diminución da masa forestal. O hábitat natural, principalmente arbóreo, transformouse entón de forma significativa, formándose en pouco tempo unha paisaxe de grandes e inseguros espazos abertos.

Os vestixios atopados permiten concluír que ante tan importante desafío vital aqueles primeiros primates cuadrúpedos, aqueles que non tiveron máis remedio que descender das árbores e adaptarse ao rigor das extensas superficies para seguir vivindo, optaron de maneira instintiva por cambiar a súa postura fronte ao medio e empezaron a camiñar ergueitos sobre a terra.

Aqueles sobreviventes conseguiron evolucionar, quen sabe se por azar ou por necesidade, grazas a un novo e eficaz modo de enfrontarse ao mundo; abandonaron a horizontal e transformáronse en seres verticais, deron o gran salto á bipedestación.

De feito púidose comprobar que a posición bípeda resultou ser moi conveniente en tan vulnerables condicións de vida.

A nova presenza vertical facilitoulles otear o horizonte por encima da vexetación en busca de refuxio ou depredadores. Permitiulles, á súa vez, que os diferentes individuos tivesen a oportunidade de transportar instrumentos e obxectos, ou mesmo ás súas crías, coas mans, liberadas definitivamente da función locomotora. O movemento, a marcha, nesas condicións resultou ser claramente máis lenta que a horizontal cuadrúpeda, pero moito menos custosa energéticamente, o que tivo que ser de gran utilidade para viaxar e percorrer longas distancias na sabana, ou nun hábitat máis pobre en recursos que os bosques ou a selva da que proviñan. E, como gran vantaxe adicional, tal cambio de postura supuxo ser capaz de expoñer moita menos superficie corpórea ao sol, permitindo aproveitar o efecto regulador do vento, conseguindo non recalentar o corpo en exceso e, o que é máis importante, aforrar auga, moi escasa por aquel entón.

Moito tempo despois, fai aproximadamente cento cincuenta mil anos, o próximo e capaz homo sapiens, descendente daqueles primeiros bípedos homínidos, tivo que desenvolverse de novo nun clima que levou ao planeta a unha xeneralizada desecación. Unha vez máis, o forte estímulo de superación fixo que se trasladase moito máis alá das súas fronteiras naturais en busca da supervivencia.

Aquel primeiro home foi colonizando aos poucos a Terra e fixando os trazos principais da nosa especie, transformándose nun ser cada vez máis evolucionado grazas á súa privilexiada e poderosa verticalidad fronte ao mundo. Liberándose do chan e ascendendo perpendicularmente con respecto ao horizonte en imitación ao movemento diario dos astros, puido responder corpórea e animicamente á necesidade de tratar de dominar e comprender canto lle rodeaba.

Podería dicirse que este foi o nacemento da máis importante das revolucións en toda a historia humana. A actitude física e mental que supón a adopción da vertical, a súa capacidade dominadora fronte ao espazo físico, fronte á natureza, poida que fose noso maior logro como especie.

A vertical, liña que ascende non sen dificultade, aspira a algo superior. Os animais, as cousas, as presenzas, xacen horizontais, tranquilas sobre a terra, ou ben se elevan perpendicularmente, liberadas de soportes innecesarios, activas e expectantes. As impresións cambian notoriamente. A sensación psíquica do horizontal provoca regularidade e acougo, o vertical, con todo, transmite emoción, procura, exaltación da alma.

Unha árbore, un home, en posición horizontal, aínda que estable resulta desposuído da vida, pola contra, na súa posición alzada lanza as súas ramas, a súa mirada, ao ceo, ao sublime, tenso cara ao transcendente.

Coa vertical comeza a historia da cultura humana e a conquista gradual do ceo e da terra. Pero nosa verdadeira historia, a orixe do noso máis importante legado, é posible que comezase en realidade fai tan só trinta mil anos. Nese remoto e lúcido instante no que unha primigenia vontade resolveu a elevada necesidade de representar, exteriorizar e plasmar o seu pensamento. Naquel momento en que a súa intelixencia soubo ascender, traspasar o límite animal, e actúo para satisfacer, non xa os seus instintos máis primarios, senón o seu intelecto, a súa creatividade e a súa espiritualidade.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, abril 2011

Arquivado en: faro, Sergio de Miguel

Tags: , , , , ,