O futuro do pasado | Sergio de Miguel

Título: Gattaca
Protagonistas: Ethan Hawke, Uma Thurman
Fotografía: Slawomir Idziak
Música: Michael Nyman
Producción: Danny de Vito, Michael Shamberg, Stacey Sher
Dirección: Andrew Niccol

O futuro. A Terra non esta destruída pola hecatombe nuclear, nin tampouco está infestada de exaxeradas máquinas, sofre as consecuencias dunha desnaturalizada evolución da xenética. A loita de clases xa non é económica, nin sequera racial, senón que está baseada na pureza do ADN. O relato humano valora o espírito de superación e a exaltación da vontade. Máis aló da tiranía dos xenes.

A ficción sempre profetizou o futuro como o que non é o presente. Habitualmente, viaxar no tempo foi cuestión de recrear a vista con imaxes inverosímiis desde a perspectiva do presente. Pero en Gattaca, aínda sendo todo moi reconocible, o que transporta ao futuro é, xunto coa historia, o carácter das cousas. E ante todo a arquitectura.

O público é levado a interpretar o complexo Gattaca, o edificio onde transcorre a trama, como unha conseguida ambientación futurista; misterioso e alleo fronte a unha natureza sen protagonismo. Con todo, trátase dun dos últimos edificios de Frank Lloyd Wright, construído a finais dos cincuenta. Así mesmo, boa parte do xogo escenográfico céntrase en gozar coa perfección dos diáfanos ambientes de formigón armado e as exquisitas estancias onde liviás escaleiras helicoidales (ADN?), mobles dos mestres modernos, superficies de aceiro inoxidable mate e vidros a óso fannos vivir unha realidade diferente. Trátase de artefactos nos que, de maneira natural, predomina a pureza da xeometría e a ausencia de elementos decorativos. E iso, curiosamente, aparece como unha veraz representación do que non é o presente. Sorprende evidenciar que o espectador recoñece nesas formas, neses materiais, neses obxectos, posibilidades pertencentes ao mañá.

Pero basta con deterse para comprobar que a película está deliberadamente ambientada con imaxes de fai cincuenta anos. O vestiario, os automóbiles e os edificios responden a unha estética pertencente aos anos cincuenta. Porque o tempo, polo menos no cinema, é reversible.

Ao perder a referencia do contexto altérase o sentido da realidade. A desorientación aparece co extrañamiento fronte aos obxectos cotiáns. E chegar a localizar a escena no futuro (fronte ao pasado) é cuestión de incorporar algo de sofisticada tecnoloxía e unha historia baseada na xenética, pouco máis.

O cinema é a gran arte da ficción. Nel coinciden múltiples habilidades que teñen como obxecto dominar a imaxe, a música, a narrativa, as artes plásticas, a tecnoloxía? e abrigo, a difícil facultade de trastornar o sentido do tempo.

Se atendemos ao mago Borges cando razoa:

“a liña consta dun número infinito de puntos; o plano, dun número infinito de liñas; o volume, dun número infinito de planos; o hipervolumen, dun número infinito de volumes…” ,

e somos capaces de recoñecer non só un evolucionado concepto do espazo, senón ademais, unha nova maneira de sentir o tempo, quedará superada a milenaria imaxe de Heráclito, na que o tempo se asemella a un río, lineal e invariable. Máis aínda, se vemos no tempo unha calidade propia das presenzas, con todas as súas dimensións e unida ás súas características espaciais, estaremos ante unha máis precisa noción da realidade. Caeremos na conta de que o concepto tempo está inseparablemente ligado ás cousas.

O cinema é ao fantástico o que a arquitectura é ao verídico. Se o cinema satisfai o desexo de ficción a arquitectura permite vivir a realidade. Por que non admitir entón que na arquitectura, do mesmo xeito que no cinema, existe a posibilidade de xogar coa sensación de localización, e que se pode prolongar a acción máis aló da percepción estática das emocións meramente espaciais. Sería posible imaxinar unha arquitectura sen capacidade de inocular o sentido do tempo? Onde está o “ilusionismo”. Como se consegue “conmover”.

En calquera caso, o mellor de Gattaca, poida que sexa a melancólica mirada de Uma Thurman.

Sergio de Miguel, arquitecto
Madrid, abril 2010

Arquivado en: arte, capturas, cine, Sergio de Miguel

Tags: , , , , , , , , ,