Debuxos de obra, do lugar mental a realidade final | Luis Gil

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Que? Explicar o acontecido.

En relación ao debuxo, como necesaria ferramenta para a expresión do proxecto, a arquitectura contemporánea xa non se concibe sen a inflación da representación gráfica do plano, unha inflación  paralela ao crecemento burocrático da documentación escrita do propio proxecto, froito da obrigación de uso, a maioría das veces, de forzadas e exacerbadas normativas ao servizo máis das aseguradoras que do cidadán e usuario da arquitectura.

Aínda, e moi a pesar desta formalización dos medios de representación, a arquitectura, a intensa e real, non o sería de verdade se tampouco existise outro debuxo, anterior (porque xa existía cando non existían os planos, referímonos ás trazas das monteas dos mestres construtores da antigüidade) e tamén posterior ao plano, o debuxo de obra. Un debuxo que acerta e afina a orde e medida da traza ideal da oficina, como lugar abstracto, adaptándoo á realidade material última do proceso de obra.

Onde? O lugar dos feitos.
Cando? O momento en que se presentaron os feitos.

Comezamos cunha obviedad, que se relaciona coa realidade do debuxo do que falamos: para facer debuxos de obra hai que estar na obra, sempre, case sempre. Non existen pois, debuxos de obra sen pararse no discurso da vixilancia do proceso construtivo. O debuxo de obra débese á parada e reflexión case última do que pensa en arquitectura e iso quere dicir tomar tempo, algo máis, unha última dilación que fixe as ideas e afaste o imprevisto do lugar da acción…

Este tipo  de debuxo ponnos en contacto directo coa realidade, nun mundo de ideas e parámetros vistos como fixos e inamovibles pero que finalmente non son certos. Por iso interésanos, porque nos demostra a falta de acerto continuo que o discorrer dos procesos mentais frete aos reais ten. As cuestións da arquitectura, como do resto de accións humanas, case nunca son exactamente iguais ao que previamos, así que  aí atopamos o oco lugar-tempo, para co debuxo de obra poñer de acordo, o probable co realmente posible. O debuxo do laboratorio, o do proxecto, é un debuxo que imaxina á realidade, pero non o é, é un debuxo ideal, ás veces moi pretencioso, como dicindo, prepárache futuro, que así vai ser. Con todo, o debuxo de obra dinos que a vida e  a súa construción están cheas de pequenas fracturas e desencontros cos que hai que negociar para facerse chegar a bo porto. É por iso que o debuxo de obra case sempre é un debuxo de escala 1/1 e que se refire maiormente ao detalle, ao encontro, ao axuste entre medidas á fronte dos ollos. Non convén confundir o debuxo de obra coas marcas de obra, as referencias de altura e de dereita e esquerda, propias de fontaneiros, electricistas, instaladores, etc estas son translacións do plano  á parede sobre as que se discute, pero nas que non existe o xogo cortés do acerto, nin o diálogo creativo entre o arquitecto e o oficial buscando o mellor posible para todos, e en especial cara ao construído.

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Quen? Os involucrados no feito.

É ademais, e iso agrádanos excesivamente, un debuxo no que a discusión e o diálogo xa non se producen tanto coas supostas xerarquías altas da obra, senón co operario e o oficial. Aquelas persoas que durante todo o longo proceso proyectual da oficina estiveron máis lonxe e que agora se achegan e demóstranse imprescindibles para os axustes da atracada das ideas ao peirao da verdade. A través do debuxo de obra os oficiais demóstrannos toda a súa capacidade e nós a nosa, chegando a consensos que o papel do plano, a unha escala xa tan afastada, non permite. É así porque debuxar a 1/1 ou a 1/2 sobre a parede ou no caderno de obra permítenos meter os dedos na chaga da realidade, porque os mm fanse finalmente reais. Un diálogo no que se resolve  que liña mata a cal, que xunta convén máis pola súa sombra, a de 3mm ou a de 5mm, que raia continúa ata o encontro, que haberá de quedar finalmente por diante ou detrás, ou se pasa o aire por unha xunta… Son todos pequenos exemplos que delatan a necesidade dun debuxo tan real como o material ao que representan e que se ve á fronte. Os debuxos de obra, pois, non se fan para que os demais enténdanos ao lonxe, con certa laxitud deliberada para non entenderse (como os dos planos de proxecto e oficina), fanse ao contrario para entenderse todo o mundo, nós os primeiros, agora xa ao final do camiño.

Como? A maneira en que se deu o acontecemento.

Os debuxos de obra fanse en caderno ou no soporte da parede ou o chan. Os de caderno,  case sempre se fan dobres, un para vostede e outro para nós, e ao facer o segundo aínda aparecen outras correccións. Estes últimos levan para casa, (os arquitectos a pesar de todas as transformacións do oficio, seguimos pensando a oficina como o espazo doméstico) e repénsanse no coche, de camiño de volta, logo se escanean e/ou se remiten finalmente por fax ou email a obra. Unha variante destes debuxos que non se fan en parede ou chan son os debuxos en táboa, sobre un anaco ou desperdicio de material que facilite unha superficie plana para a discusión co lapis. Estes son moi propios e habituais das conversacións cos carpinteiros e esas táboas terminan sendo como un caderno ríxido amontoadas na oficina ata que se pasan as correccións a papel e de novo ao fax ou email.

Os de parede ou chan, ao contrario dos anteriores, terminan por ser fixos e últimos no sentido de determinación final e rexistro notarial dos labores para realizar de maneira inmediata, alí están a disposición da execución para mañá mesmo. Estes quizais son os máis literais pero tamén literarios, porque son breves grafitis condenados ao seu cubrimiento pola pintura e os trasdosados. Son durante unhas últimas horas os debuxos máis importantes e necesarios, pero nunca máis volverán ser vistos, esa é a súa condena. Son debuxos a man alzada, pero medidos polo metro e/ou acoutados, xa non hai espazo para máis interpretación será así, baixo o consenso xeral. Mesmo cando son regrados, debuxados perfectamente a escuadra, poden usarse, como o exemplo que ilustra estas palabras, á maneira das monteas tradicionais, para servir de molde real e inmediato á construción e levantamento do elemento arquitectónico.

Dibujos de obra. Montajess pertenecientes a la obra de RVR Arquitectos en Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodriguez- RVR Arquitectos
Debuxos de obra. Montaxes pertencentes a obra de RVR Arquitectos na Porta da Pena. Santiago de Compostela, 2010 | Fotografías. Marcial Rodríguez- RVR Arquitectos

Finalmente.

Non todos os arquitectos fan debuxos de obra, aínda que sexan atentos e extraordinarios profesionais, pero os que os fan, parecen querer, xustificando ás veces unha falsa torpeza,  prolongar egoístamente o precioso período da indefinición construtiva aínda uns días máis, uns minutos máis, gozando da idea do inacabado e da imperfección controlada dun proxecto aberto cara ao mellor dos fins, o da obra acompañada ata o último día.

Luis Gil Pita, arquitectos
Santiago de Compostela, xullo 2017

Arquivado en: artigos, Luis Gil Pita

Tags: , , , , , , , , , , ,

  • Fidel Vázquez

    inspiradora entrada!
    dibujar detalles en paredes y suelos de la obra, esencia del trabajo del arquitecto: FIRMITAS, UTILITAS Y VENUSTAS al instanate; conocer, comunicar y decidir en un dibujo que desaparece en la propia obra…me gusta
    gracias por la entrada