Do cansanzo (II) | Pedro Hernández

Hefner working in his bedroomoffice at the Chicago mansionc | Photo provided by Playboy Enterprises)
Hefner traballando na súa cama-oficina na súa mansión de Chicago | Fotografía: fonte Playboy Enterprises)

ou da cama
ou de non ter lugar para o o descanso.

En distintas publicacións como Publicidade e privacidade, A domesticidade na guerra ou Sexuality & Space, a historiadora e investigadora Beatriz Colomina trazou unha lectura alternativa da arquitectura e sobre como ao longo do século XX e grazas ao desenvolvemento e expansión de distintas tecnoloxías ópticas e mercantís -desde os raios X aos anuncios de revistas- fóronse redefinindo as nocións entre o público e o privado, así como o uso e as xestión do tempo que organiza as nosas vidas. A española apuntou, por exemplo, que os ríxidos límites temporais que determinaban que a mellor estrutura dun día -8 horas para durmir, 8 para traballar e 8 para gozar- que deron forma a boa parte da cidade e o urbanismo durante o século XX a través da súa clara separación de usos, transformouse agora baixo o designio das novas fórmulas de traballo. Nunha das súas últimas investigacións -desenvolvida en distintos textos como The century of the bed, The Office in the Boudoir Privacy and publicity in the age of social media1— sérvese dun dato destacado en 2012 polo xornal The Wall Street Journal que advirte que o 80% dos profesionais novos da cidade de Nova York traballan desde as súas propias camas grazas aos seus computadores portátiles:

“[a cama] converteuse no lugar onde realmente a xente non só traballa, senón que tamén se conecta”(*).

Aínda que as transformacións económicas que sufriu o mundo nas últimas décadas resultan demasiado complexas como para establecelas neste texto de forma detallada e precisa, non nos custaría moito imaxinar como, co traslado das grandes fábricas de produción e montaxe a zonas de Asia -onde a man de obra resulta moito máis barata- o traballo industrial ha ido desaparecendo cada vez máis das periferias das grandes cidades, desprazadas cara a outras máis afastadas, deixando no camiño -especialmente en Europa- moitas áreas en desuso que teñen agora a necesidade de transformarse en novos fenómenos urbanos que as volva, unha vez máis, produtivas. O traballo -no denominado primeiro mundo polo menos– alcanza agora un rango inmaterial, máis próximo a un servizo que á produción de mercadoría4. Iso apunta, aínda que sexa de forma moi somera, algunhas das directrices do traballo actual:

“Despois da crise de 2008 toda unha nova xeración atópase sen traballo nos lugares tradicionais, pero sobrevive cunha serie de traballos de freelance”(*).

Hugo Hefner al frente de su imperio de comunicación desde la cama | Image via averyreview.com
Hugh Hefner a fronte do seu imperio de comunicación dende a cama | Imaxe: fonte averyreview.com

Incidir nesa superviviencia é importante. No seu texto Liberarse de todo: traballo freelance e mercenario -publicado como parte do libro Os condenados da pantalla– a artista alemá Hito Steyerl analiza esta figura. Free-lance significa literalmente “Lanza libre” e a súa orixe trázase ata o medievo, onde o termo designaba a aquel soldado que non estaba atado a ningún amo, podendo ser contratado para tarefas moi específicas durante un tempo. Sen compromiso no tempo cunha gran empresa -da que non recibe nin contrato nin prestacións- o freelance contemporáneo é o mellor expoñente da precariedade actual, sempre na procura de novos traballos que garantan os seus recursos por algún tempo e que lles leva á autoexplotación en longas xornadas laborais autoimpuestas:

“En situacións como Nova York, onde o espazo é moi reducido e onde a maioría da xente vive nun estudo que practicamente abres a porta e tírasche na cama, esta converteuse no centro do universo, un universo no que non hai nin noite nin día”(*).

Así, non se traballa só na cama porque estes novos traballadores non teñan a súa oficina como forma de reducir custos -que tamén- senón que o aumento do traballo autónomo desde os nosos fogares, apoiado pola portabilidad das nosas fontes de traballo -computadores cada vez máis lixeiros e potentes- repercute tamén nas dinámicas laborais e sociais que suceden na nosa vida diaria, reorganizando a forma na que ocupamos o tempo e o espazo.

Citizenfour, de Laura Poitras
Citizenfour, de Laura Poitras

Non é desatinado asegurar que hoxe nas nosas camas xa nin durmimos, nin descansamos, nin gozamos algún tipo de pracer. Condenados á pantalla, mantémonos en albas, sempre espertos e conectados, traballando para poder chegar a fin de mes. Neste novo mundo -apunta Colomina- a cama converteuse nun novo escenario para algunhas conquistas: a da autonomía do traballo propio ou a das corporacións que contratan a este traballador horizontal sen necesidade de investir en novos espazos e infraestruturas arquitectónicas. Grazas a esta reformulación espacial e temporal dos nosos leitos, os nosos corpos quedan agora reducidos a vagar nos espazos domésticos interiores -algo que pode ilustrar tamén a destrución sistemática que sofre o espazo público- e no que o traballo, en moitos casos, sométese a un constante monitoreo3. Isto advírteo tamén Beatriz Colomina:

“Na película de Laura Poitras Citizenfour, vemos primeiros planos de Edward Snowden sentado na cama dun hotel de Hong Kong durante días e días, rodeado dos seus computadores portátiles, en comunicación con xornalistas na habitación e ao redor do mundo, sobre o segredo da masiva vixilancia global. A maior invasión da privacidade na historia do planeta revélase desde unha cama”;

e engade e advirte:

“a maior figura pública do mundo é agora un recluso”.4

'Ein Bett für Snowden'
‘Ein Bett für Snowden’

De ser así, a cama é tamén o lugar último para a resistencia. En Alemaña, a cama é unha vez un espazo de loita, o movemento Ein Bett fur Snowden (Unha cama para Snowden) ofrecía leito para o ex espía estadounidense. Serán as camas onde, xa por fin, liberarse de todo?

Pedro Hernández · arquitecto
Ciudad de México. xullo 2016

Notas:

1 Estes textos están publicados, respectivamente, no catálogo da exposición The century of the bed; no libro que acompaña o pavillón de Estados Unidos OfficeUS da Bienal de Venecia 2014; e o libro 2000+: The Urgencies of Architectural Theory.

2 Creo que resulta importante advertir que este tema resulta demasiado complexo para ser resumido no parágrafo anterior, que só quere ser unha mostra posible da situación actual.

3 Moitos dos traballos desde casa están monitoreados no tempo de traballo grazas a que un traballador debe conectarse a un sistema que vixía canto traballa e en que gasta o tempo. Unha forma de explotación menos visible motivada na maior indefinición de horarios. Se a iso engadímoslle que, coas conexións e redes actuais.

4 COLOMINA, Beatriz. Privacy and publicity in the age of social mediaEn 2000+: The Urgencies of Architectural Theory.

(*) Entrevista realizada polo autor a Beatriz Colomina, marzo de 2016.

Arquivado en: faro, Pedro Hérnandez Martínez

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,